Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Arabuluculukta hak kaybı çoğu zaman tek bir büyük yanlış yüzünden değil, küçük görülen birkaç hatanın üst üste gelmesiyle doğar. Yanlış kişi başvuruya yazılır, toplantıya yetkisiz temsilci gelir, teklif hesaplanmadan verilir ve anlaşma belirsiz bırakılır. Sonuçta çözülmesi beklenen uyuşmazlığın yerine yeni bir uyuşmazlık çıkar.

Bu bölüm, kitabın önceki bölümlerindeki uyarıları tek bir hata kataloğunda toplar. Amaç kusur aramak değil, sorun ortaya çıkmadan önce kontrol noktaları oluşturmaktır.

Doğru başvuru yolunu belirlemeden harekete geçmek

En temel hata, uyuşmazlığın hangi yola tabi olduğunu araştırmadan başvuru yapmaktır.

Şu yollar birbirinin yerine geçmez:

• İhtiyari arabuluculuk
• Dava şartı arabuluculuk
• Tüketici hakem heyeti
• İcra takibi
• Tahkim
• Ceza uzlaştırması
• İdari başvuru ve idari dava
• Doğrudan hukuk davası

Örneğin tüketici hakem heyetinin görevindeki bir uyuşmazlık, tüketici davalarına ilişkin dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi ise kira uyuşmazlıklarına getirilen dava şartının özel istisnasıdır.

Düzeltme: Talebi tek cümleyle yazın: “Kimden, hangi olay nedeniyle, ne istiyorum?” Ardından taraf sıfatlarını, talebin konusunu ve varsa parasal sınırı kontrol edin.

Uyuşmazlığın adını içeriğinin önüne geçirmek

Bir dosyaya “ticari”, “tüketici”, “kira” veya “iş” denmesi tek başına belirleyici değildir.

• Şirketin taraf olduğu her uyuşmazlık ticari değildir.
• Taşınmazla ilgili her uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.
• İşyerinde meydana gelen her zarar işçi–işveren alacağı değildir.
• Bir ürün satın alan herkes tüketici değildir.

Düzeltme: Sözleşmenin adından önce tarafların hangi amaçla hareket ettiğini ve talebin hukuki kaynağını inceleyin.

Yanlış kişiyi veya şirketi taraf göstermek

Marka, mağaza tabelası, internet sitesi ve şirket unvanı aynı olmayabilir. Bir şirketler topluluğunda bordroyu düzenleyen, sözleşmeyi imzalayan ve fiilen işi yöneten şirketler farklı olabilir.

Taşınmazda tapu maliki, kiraya veren, yönetici ve fiilî kullanıcı aynı kişi olmayabilir. Miras bırakan adına kayıtlı taşınmazda bütün mirasçılar belirlenmemiş olabilir.

Düzeltme: Başvuru öncesinde güncel ticaret sicili, tapu, sözleşme, fatura, bordro veya mirasçılık kaydını kontrol edin. Gerçek muhatabın adını, unvanını ve adresini doğrulayın.

Bütün gerekli tarafları sürece katmamak

İki kişi arasındaki anlaşma üçüncü kişinin hakkını ortadan kaldırmaz.

Özellikle şu dosyalarda eksik taraf riski yüksektir:

• Ortaklığın giderilmesi
• Miras paylaşımı
• Asıl işveren–alt işveren ilişkisi
• Sigorta ve rücu
• Arsa payı karşılığı inşaat
• Banka ipoteği
• Site ve kat mülkiyeti
• Birden fazla borçlu veya kefil

Düzeltme: “Bu anlaşmanın uygulanması için kimin imzası, izni veya işlemi gerekiyor?” sorusunu sorun. Gereken kişiyi taraf, temsilci veya onayı alınacak üçüncü kişi olarak doğru yere koyun.

İletişim bilgilerini kontrol etmemek

Yanlış telefon ve adres, karşı tarafın süreçten haberdar olmamasına neden olabilir. Dava şartı dosyasında başvuranın elindeki doğru iletişim bilgisini saklaması veya eksik vermesi ciddi sorun yaratır.

Düzeltme: Telefon, e-posta, KEP, UETS ve adres bilgilerini mevcut belgelerle karşılaştırın. Eski çalışan, muhasebeci veya emlakçı numarasını şirketin güncel iletişim bilgisi gibi kullanmayın.

Daveti sıradan bir mesaj sanmak

Arabulucunun daveti reklam, tahsilat mesajı veya uzlaşma baskısı değildir. Daveti görmezden gelmek çözüm imkânını ortadan kaldırabilir ve dava şartı dosyalarında ilk toplantıya mazeretsiz katılmamanın kanuni sonuçlarını doğurabilir.

Düzeltme: Arabulucunun adı, sicil bilgisi, dosya türü ve büro görevlendirmesini doğrulayın. Şüphe varsa arabuluculuk bürosuyla güvenli kanaldan iletişim kurun.

İlk toplantıya hazırlıksız gelmek

Toplantıda ilk kez sözleşmeyi okumak, hesap çıkarmak veya yöneticiden onay istemek süreyi boşa harcar.

Hazırlıksızlığın belirtileri:

• Talep tutarının bilinmemesi
• Belgelerin telefon galerisinde dağınık olması
• En eski ve en yeni teklifin karıştırılması
• Vade ve vergi hesabının yapılmaması
• Karar yetkisinin bulunmaması

Düzeltme: Olay kronolojisi, talep tablosu, temel belgeler, yetki ve teklif aralığını toplantıdan önce hazırlayın.

Belge çokluğunu delil gücü sanmak

Yüzlerce sayfa belge sunmak, iddiayı daha güçlü yapmaz. İlgisiz belgeler önemli kaydı görünmez hâle getirebilir.

Düzeltme: Belgeleri şu düzende hazırlayın:

1. Bir sayfalık olay özeti
2. Tarih sıralı kronoloji
3. Talep ve hesap tablosu
4. Temel sözleşme ve ekleri
5. İlgili yazışma ve ödeme kayıtları
6. Teknik veya uzman raporları

Her belgenin hangi iddiayı desteklediğini bilin.

Kişisel verileri gereksiz yere paylaşmak

Arabuluculuğun gizli olması, bütün kişisel verilerin sınırsız paylaşılabileceği anlamına gelmez. Sağlık kaydı, kimlik görüntüsü, banka hareketi, çocuk bilgisi ve ticari sır yalnızca gerekli olduğu ölçüde kullanılmalıdır.

Düzeltme: İlgisiz kişisel verileri maskeleyin. Belgeyi kimlerin göreceğini ve çevrim içi aktarım kanalını kontrol edin.

Arabulucudan karar veya hukuki danışmanlık beklemek

Arabulucu hâkim, hakem, avukat veya bilirkişi değildir. Kimin haklı olduğuna karar vermez; taraflardan birine özel hukuki strateji hazırlamaz.

Düzeltme: Hukuki görüş için avukata, hesap için mali uzmana, teknik sorun için ilgili uzmana başvurun. Arabulucunun görevi bu bilgilerin müzakere içinde kullanılmasına yardım etmektir.

Arabulucuyu karşı tarafın temsilcisi sanmak

Arabulucunun zor soru sorması, bir teklifin uygulanabilirliğini sorgulaması veya riskleri hatırlatması taraf tuttuğu anlamına gelmez. Buna karşılık arabulucu bir taraf adına teklif hazırlamaya ve onu kabul ettirmeye çalışmamalıdır.

Düzeltme: Sürece ilişkin kaygıyı somut davranış üzerinden dile getirin. Gerekirse ayrı görüşme isteyin; fakat arabulucudan sizin savunucunuzu yapmasını beklemeyin.

Yetkisiz temsilciyle görüşmek

Şirket çalışanının toplantıya katılması, anlaşma yapma yetkisi bulunduğunu göstermez. Apartman yöneticisi, şube müdürü, insan kaynakları çalışanı veya aile üyesi sınırsız karar yetkisine sahip olmayabilir.

Düzeltme: Yetki belgesinde arabuluculuğa katılma, sulh olma, ödeme kabulü, ibra, feragat, taşınmaz devri ve anlaşma imzası gibi gerekli yetkileri kontrol edin. Parasal sınır varsa toplantıdan önce öğrenin.

Asıl tarafı süreçten tamamen dışlamak

Avukat veya temsilciyle katılım mümkün olsa da çözümün ekonomik ve kişisel sonucunu asıl taraf taşır. HUAK, avukatı bulunsa bile asıl tarafın görevlendirme konusunda bilgilendirilmesini öngörür.

Düzeltme: Temsilci, gelişmeleri ve teklifleri asıl tarafa zamanında aktarmalıdır. Karar anında ulaşılabilir bir onay düzeni kurulmalıdır.

Açılış teklifini nihai sonuç sanmak

İlk teklif çoğu zaman müzakere başlangıcıdır. Buna aşırı tepki vermek görüşmeyi erkenden kilitleyebilir.

Düzeltme: Teklifin arkasındaki hesabı, varsayımı ve karşılanmak istenen ihtiyacı sorun. Rakamı parçalara ayırın; ana para, faiz, vade, teslim ve masrafı ayrı değerlendirin.

Yalnız tek bir rakama odaklanmak

Ödeme tutarı önemli olsa da tarih, teminat, vergi, teslim, gizlilik ve gelecekteki ilişki ekonomik sonucu değiştirebilir.

Örneğin 500.000 TL’nin bugün ödenmesiyle iki yıl içinde güvencesiz taksitlerle ödenmesi aynı teklif değildir.

Düzeltme: Teklifleri bugünkü değer, tahsil riski, masraf ve uygulanabilirlik bakımından karşılaştırın.

Alternatifini bilmeden anlaşmak

Bir teklifin iyi olup olmadığı, anlaşma olmazsa ne olacağı bilinmeden değerlendirilemez. Ancak “Davayı kesin kazanırım” veya “Mahkeme yıllarca sürer” gibi doğrulanmamış varsayımlar da doğru değildir.

Düzeltme: Dava, icra, hakem heyeti veya başka yolun olası süre, masraf, ispat ve tahsil riskini bağımsız danışmanlıkla değerlendirin. En iyi ve en kötü makul senaryoyu ayırın.

Zaman baskısıyla karar vermek

Gerçek bir kanuni veya ticari süre bulunabilir. Fakat sırf kabul almak için oluşturulan yapay baskı, bilinçli karar vermeyi bozar.

Düzeltme: Teklifin neden belirli süreyle geçerli olduğunu sorun. Metni okumak, hesap kontrol etmek ve danışmanla görüşmek için makul süre isteyin.

Kısmi anlaşmayı hiç düşünmemek

Taraflar bütün dosyada anlaşamasa da bazı kalemleri çözebilir. Borcun ana parasında anlaşılırken faiz tartışmalı kalabilir; tahliye tarihi belirlenirken hasar hesabı sonraya bırakılabilir.

Düzeltme: Üzerinde uzlaşılan ve uzlaşılmayan konuları ayrı yazın. Kısmi anlaşmanın dava ve icra etkisini açıkça değerlendirin.

Anlaşma metnini son dakikaya bırakmak

Sözlü uzlaşma sağlandıktan sonra herkes yorgunken metin yazılması hata riskini artırır. Tarafların aynı cümleden farklı anlam çıkardığı bu aşamada görülür.

Düzeltme: Görüşme ilerlerken karar başlıklarını not edin. Son teklif kabul edilmeden önce uygulanma takvimini ve temel hükümleri taslak hâline getirin.

Belirsiz edim yazmak

Şu ifadeler tehlikelidir:

• “En kısa sürede ödenecektir.”
• “Gerekli onarım yapılacaktır.”
• “Kiracı uygun zamanda çıkacaktır.”
• “Taraflar birbirine yardımcı olacaktır.”
• “Tapu daha sonra devredilecektir.”

Düzeltme: Kim, neyi, ne kadar, hangi tarihte, nerede ve hangi yöntemle yapacak sorularının tamamını cevaplayın.

Net ve brüt tutarı karıştırmak

İşçilik alacağı, kira, ticari ödeme ve hizmet bedelinde vergi, prim, stopaj veya kesinti tartışması çıkabilir.

Düzeltme: Tutarın net mi brüt mü olduğunu; kesinti, bildirim ve ödeme sorumluluğunu açık yazın. Mali sonuç bilinmiyorsa uzman görüşü alın.

Taksit planını eksik bırakmak

Yalnız toplam borç ve taksit sayısı yazılması yeterli değildir.

Düzeltme: Her taksidin tutarı, tarihi, hesabı, masrafı ve gecikme sonucu belirtilmelidir. Bir taksidin gecikmesi hâlinde kalan borcun tamamının muaccel olup olmayacağı açıkça kararlaştırılmalıdır.

Teminatı konuşmamak

Uzun vadeli ödeme, tahsil riskini artırır. “Şirket büyük, mutlaka öder” veya “Akrabamız, sorun çıkmaz” varsayımı hukuki güvence değildir.

Düzeltme: Banka teminatı, ipotek, rehin, kefalet, bloke ödeme veya uygun başka güvence seçeneklerini değerlendirin. Her teminatın kendi şekil ve geçerlilik koşulunu kontrol edin.

İbra ve feragati gereğinden geniş yazmak

“Taraflar geçmişte ve gelecekte birbirlerinden hiçbir hak talep etmeyecektir” ifadesi, görüşülmeyen veya bilinmeyen hakları da etkileyebilir.

Düzeltme: İbrayı uyuşmazlık, dönem, sözleşme ve talep kalemleriyle sınırlandırın. Henüz doğmamış veya bilinmeyen talepler bakımından özel hukuk kurallarını gözetin.

Gizlilik hükmünü sınırsız kurmak

Tarafların vergi dairesine, mahkemeye, denetim makamına, muhasebeciye veya kanunen bilgi vermesi gerekebilir. Mutlak gizlilik sözü uygulanamaz olabilir.

Düzeltme: Kanuni bildirimleri, profesyonel danışmanları ve anlaşmanın icrası için gerekli açıklamaları istisna olarak düzenleyin.

Üçüncü kişilerin ve kamunun haklarını yok saymak

Taraflar anlaşarak SGK kaydını, vergi borcunu, banka ipoteğini, belediye ruhsatını, çocuğun hakkını veya haciz alacaklısının yetkisini ortadan kaldıramaz.

Düzeltme: Anlaşmanın uygulanması için üçüncü kişi veya kurum işlemi gerekiyorsa bunu koşul ve ayrı adım olarak yazın. Onay alınmış gibi davranmayın.

Taşınmaz anlaşmasını sıradan ödeme metni gibi yazmak

Taşınmaz devri ve sınırlı ayni hak kurulması; kesin tapu bilgisi, kanuni sınırlamalar, zorunlu icra edilebilirlik şerhi ve tescil gerektirir.

Düzeltme: Güncel ayrıntılı tapu kaydını, yetkileri, yükleri ve gerekli izinleri kontrol edin. Şerh kararının kesinleşmesi ile tapu başvurusunu ayrıca planlayın.

İcra edilebilirlik şerhini her dosyada aynı sanmak

Bazı anlaşmalar taraflar ve avukatları ile arabulucunun imzasıyla şerhsiz ilam niteliğinde belge sayılabilir. Bazı alanlarda ise şerh kanunen zorunludur.

Düzeltme: Anlaşmanın türünü, imzalayanları ve özel kanun hükmünü kontrol edin. Özellikle HUAK 17/B ve 18/B kapsamındaki taşınmaz anlaşmalarında özel zorunluluğu atlamayın.

Son tutanağa gizli müzakere ayrıntısı yazmak

Son tutanak, tarafların tekliflerini, kabul etmedikleri rakamları veya özel oturum açıklamalarını kayıt altına alma yeri değildir.

Düzeltme: Son tutanağı sürecin sonucu ve kanunen gerekli unsurlarla sınırlayın. Anlaşma içeriğini ayrı anlaşma belgesinde düzenleyin.

Son tutanağı saklamamak

Dava şartı tamamlandıktan sonra açılacak davada anlaşamama son tutanağının sunulması gerekir. Belgenin kaybedilmesi ek işlem ve gecikme yaratır.

Düzeltme: İmzalı veya onaylı örneği güvenli fiziksel ve dijital ortamda saklayın. Dosya numarasıyla adlandırın.

Arabuluculuk başvurusunun bütün süreleri koruduğunu sanmak

Arabuluculuk sürecinde zamanaşımının durması ve hak düşürücü sürenin işlememesi önemli korumadır. Fakat noter ihtarı, ayıp bildirimi, icraya itiraz, idari dava, özel başvuru veya tapu işlemi gibi bütün süreler aynı kurala tabi değildir.

Düzeltme: Her talep için ayrı süre çizelgesi oluşturun. Arabuluculuğun hangi tarihte başlayıp bittiğini belgeleyin; diğer işlemleri ayrıca takip edin.

Eski tutar ve süreleri kullanmak

Tüketici hakem heyeti sınırı ve arabuluculuk ücret tarifesi gibi bilgiler değişebilir. Eski bir internet yazısı güncel hukuk değildir.

Düzeltme: Başvuru tarihindeki Resmî Gazete ve yetkili kurum açıklamasını kontrol edin. Tutarın hangi yıl için geçerli olduğunu metinde yazın.

Çevrim içi toplantıda güvenliği ihmal etmek

Ortak bilgisayardan katılmak, toplantıyı habersiz kaydetmek, ekranı yanlış kişiyle paylaşmak veya imza dosyasını kontrol etmeden göndermek gizlilik ve irade sorunu yaratır.

Düzeltme: Kimlik ve yetkiyi doğrulayın; yalnız ve güvenli ortam kullanın; kayıt konusunda açık kural koyun; belgeyi imzadan önce son hâliyle karşılaştırın.

Anlaşmanın uygulanmasını takip etmemek

İmza sürecin sonu gibi görünür; oysa ödeme, teslim, tapu, bildirim veya onarım henüz yapılmamış olabilir.

Düzeltme: Anlaşmadan sonra sorumlu kişi, tarih ve belge listesi oluşturun. Ödeme dekontu, teslim tutanağı, tapu kaydı veya onarım kabul belgesini saklayın.

Anlaşmayı her ne pahasına olursa olsun başarı saymak

Arabuluculuğun başarısı yalnız anlaşma oranıyla ölçülmez. Tarafın anlamadığı, yerine getirilemeyecek veya hukuka aykırı anlaşma gerçek başarı değildir.

Anlaşmamak bazen bilinçli ve doğru bir karardır.

Düzeltme: Son kararın özgür iradeyle, yeterli bilgiyle ve uygulanabilir koşullarla verildiğini kontrol edin. Çözüm yoksa süreci dürüstçe anlaşamama ile tamamlayın.

Hızlı hata önleme tablosu

Mevzuat ve güncellik notu

Bu bölüm yeni bir hukuk kuralı getirmez. Kitabın 1–32. bölümlerinde açıklanan ve resmî kaynaklarla kontrol edilen başvuru, temsil, müzakere, süre, anlaşma ve icra edilebilirlik kurallarını uygulama hataları bakımından bir araya getirir.

Son kontrol tarihi: 8 Ağustos 2026

Bu bölüm hukuki danışmanlık değildir. Genel hata önleme rehberidir. Somut uyuşmazlığın başvuru yolu, süreleri, tarafları ve anlaşma sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.