Ticari Arabuluculuk

Ticari arabuluculuk, şirketler veya ticari işletmeler arasındaki uyuşmazlıkların müzakere yoluyla çözülmesidir. Ancak taraflardan birinin şirket olması, uyuşmazlığı kendiliğinden “ticari dava” yapmaz. Aynı şekilde iki şirket arasındaki her uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Doğru değerlendirme için üç soru birlikte sorulmalıdır:

1. Uyuşmazlık ticari dava niteliğinde mi?
2. Açılmak istenen davanın konusu Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesindeki türlerden biri mi?
3. Özel kanunda istisna veya farklı bir yol var mı?

Bu sınıflandırma teknik olabilir. Yanlış başvuru, zaman kaybı ve dava şartı tartışması yaratabilir.

Ticari uyuşmazlık ne demektir?

Ticari uyuşmazlık yalnızca mal alım satımı değildir. Şu ilişkilerden doğabilir:

• Mal ve hizmet tedariki
• Bayilik, distribütörlük ve acentelik
• Taşıma ve lojistik
• Banka ve finans işlemleri
• Sigorta
• İnşaat ve eser sözleşmeleri
• Yazılım, lisans ve teknoloji hizmetleri
• Şirket ortaklığı ve yönetimi
• Haksız rekabet
• Fikrî ve sınai haklar
• Kıymetli evrak ve ödeme araçları
• Cari hesap ve ticari kredi

Bir davanın ticari sayılması bazen uyuşmazlığın kanunda açıkça ticari dava olarak gösterilmesine, bazen de her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olmasına bağlıdır. Bu nedenle yalnızca faturada şirket unvanı bulunmasına bakılmaz.

Hangi ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesine göre, Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan şu davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır:

• Alacak davası
• Tazminat davası
• İtirazın iptali davası
• Menfi tespit davası
• İstirdat davası

İtirazın iptali, borçlunun icra takibine itirazından sonra alacaklının itirazı ortadan kaldırmak için açtığı davadır. Menfi tespit, kişinin borçlu olmadığının belirlenmesini istediği davadır. İstirdat ise borçlu olmadığı hâlde ödediğini ileri süren kişinin parayı geri istemesine ilişkindir.

Bu kapsam 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun ile genişletildi ve değişiklik 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girdi. Bu tarihten önce hazırlanmış internet açıklamalarında yalnızca “alacak ve tazminat” yazması güncel kapsamı eksik gösterir.

Her ticari dava dava şartı kapsamında değildir

Ticari dava olması tek başına yetmez. Davanın konusunun bir miktar para olması ve kanunda sayılan dava türlerinden birine girmesi gerekir.

Örneğin yalnızca şirket genel kurul kararının iptali, ticaret sicil kaydının düzeltilmesi veya belirli bir şirket statüsünün tespiti gibi para talebine dayanmayan davalar TTK 5/A kapsamına kendiliğinden girmez. Buna karşılık aynı olay içinde ayrıca para alacağı veya tazminat talebi bulunabilir.

Birden fazla talep birlikte ileri sürülecekse her biri ayrı değerlendirilmelidir. Taleplerden birinin dava şartına tabi olması, diğer bütün talepler hakkında otomatik olarak aynı sonucu doğurmayabilir.

Ticari iş ile ticari dava aynı şey değildir

“Ticari iş”, ticaret hukukunda sonuçları bulunan geniş bir kavramdır. “Ticari dava” ise mahkemenin görevini ve dava şartını etkileyen usulî sınıflandırmadır.

Bir işlem taraflardan biri için ticari iş olsa da açılacak dava TTK 4 anlamında ticari dava olmayabilir. Bunun tersi olarak kanunun açıkça ticari dava saydığı bazı uyuşmazlıklarda tarafların ikisinin de tacir olması gerekmeyebilir.

Bu ayrım, hukukçu olmayan bir tarafın yalnız başına kesinleştirmekte zorlanabileceği alanlardan biridir. Başvuru öncesi görev, dava türü ve talep sonucu birlikte incelenmelidir.

Ticari dosyada süre: 6+2 hafta

Ticari dava şartı arabuluculukta arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.

Bu süre tarafların sekiz hafta beklemek zorunda olduğu anlamına gelmez. Dosya daha erken sonuçlandırılabilir. Ancak karmaşık hesap, çok sayıda belge ve şirket içi onay gerektiren ticari uyuşmazlıklar için genel 3+1 haftalık düzenden daha uzun bir süre tanınmıştır.

Kanuni sürenin varlığı, tarafların toplantıları gelişigüzel erteleme hakkı değildir. Yetki belgeleri, hesap tabloları ve karar mercileri sürecin başında hazırlanmalıdır.

Başvuru konusu nasıl yazılmalıdır?

“Ticari alacak” ifadesi çoğu dosyada yetersizdir. Başvuruda en azından uyuşmazlığın hangi hukuki ilişkiden doğduğu ve hangi talep türünün ileri sürüldüğü anlaşılmalıdır.

Örneğin:

• Satış sözleşmesinden doğan ödenmemiş fatura alacağı
• Hizmet sözleşmesinin ayıplı ifasından doğan tazminat
• İcra takibine yapılan itirazın iptali
• Teminat mektubu nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti
• Haksız tahsil edildiği ileri sürülen bedelin istirdadı

Başvuru miktarı biliniyorsa belirtilmeli; faiz, kur farkı, cezai şart ve yan talepler ayrı düşünülmelidir. “Her türlü hak ve alacak” cümlesi, uyuşmazlığın kapsamını güvenli biçimde belirlemez.

Şirket adına kim katılmalı?

Ticari arabuluculuğun sık karşılaşılan sorunu, toplantıya gelen kişinin karar veya imza yetkisinin bulunmamasıdır.

Şirket adına katılabilecek kişinin belirlenmesinde:

• şirket türü,
• ticaret sicili kayıtları,
• imza düzeni,
• yönetim organı kararları,
• vekâletname,
• yetki sınırı,
• birlikte temsil şartı

kontrol edilmelidir.

Satış müdürü uyuşmazlığı en iyi bilen kişi olabilir; fakat şirket adına 5 milyon TL’lik indirim veya borç kabulü yapmaya yetkili olmayabilir. Şirket avukatının da arabuluculuk, sulh ve ilgili işlem için gerekli özel yetkileri incelenmelidir.

En sağlıklı toplantıda hem dosyayı bilen operasyon kişisi hem de karar yetkisi bulunan temsilci uygun biçimde yer alır.

Şirket içi onay süreci önceden kurulmalıdır

Ticari anlaşmalar yönetim kurulu, müdürler kurulu, ortak, kredi komitesi, kamu ihale düzeni veya iç yetki matrisi gibi onaylara bağlı olabilir.

Toplantıdan önce şu sorular cevaplanmalıdır:

• En yüksek indirim yetkisi kimde?
• Taksit için finans biriminin onayı gerekiyor mu?
• Teminat kabulünü kim yapabilir?
• Şirket varlığının devri için organ kararı gerekiyor mu?
• İmza tek başına mı, birlikte mi atılacak?
• Yurt dışındaki merkezin onayı ne kadar sürer?

“Merkeze soracağız” denilerek toplantıya hazırlıksız gelmek, kanuni 6+2 haftalık sürenin boşa harcanmasına neden olabilir.

Belgeler: Çok olmak değil, düzenli olmak önemlidir

Ticari uyuşmazlıklarda belge sayısı yüksek olabilir. Bütün e-posta kutusunu veya yüzlerce faturayı arabulucuya göndermek doğru hazırlık değildir.

Belge paketi şu düzende hazırlanabilir:

1. Sözleşme ve ekleri
2. Siparişler ve teslim belgeleri
3. Faturalar ve ödeme kayıtları
4. İhtarlar ve önemli yazışmalar
5. Cari hesap mutabakatları
6. Ayıp, gecikme veya zarar belgeleri
7. İcra takibi ve itiraz belgeleri
8. Hesap özeti ve talepler tablosu

Her belgeye kısa açıklama ve tarih eklemek görüşmeyi hızlandırır. Ticari sır veya kişisel veri içeren belgeler yalnızca gerekli ölçüde paylaşılmalıdır.

Fatura tek başına bütün uyuşmazlığı çözmez

Fatura önemli ticari belgedir; fakat her durumda malın eksiksiz teslim edildiğini, hizmetin sözleşmeye uygun yapıldığını veya borcun kesinleştiğini tek başına göstermez.

Taraflar şu belgeleri birlikte değerlendirmelidir:

• Sözleşme ve sipariş
• Teslim veya kabul tutanağı
• İrsaliye
• Ayıp bildirimi
• İade faturası
• Banka ödemesi
• Cari hesap kaydı
• Elektronik yazışma
• Vergi ve muhasebe kayıtları

Arabulucu bilirkişi gibi kesin muhasebe tespiti yapmaz. Hesap tartışmalıysa taraflar ortak bir mali müşavir veya uzman görüşü kullanmayı değerlendirebilir.

Cari hesap ve mutabakat sorunları

Ticari ilişkide tarafların kayıtları aynı sonucu göstermeyebilir. Bir taraf 2 milyon TL alacak gösterirken diğeri iade, iskonto, mahsup veya karşı alacak nedeniyle 900 bin TL borç kabul edebilir.

Görüşmeden önce kalem bazlı bir mutabakat tablosu hazırlanmalıdır:

Rakamlar boş bırakılmıştır; tablo yöntem göstermek içindir.

Faiz, kur ve cezai şart

Ticari anlaşmada ana para üzerinde uzlaşmak yeterli olmayabilir. Faiz ve yan talepler toplam borcu ciddi biçimde değiştirebilir.

Şu hususlar açıklaştırılmalıdır:

• Faizin türü ve oranı
• Faiz başlangıç tarihi
• Temerrüt tarihi
• Döviz borcunda ödeme para birimi
• Kullanılacak kur ve kur tarihi
• Kur farkı faturaları
• Cezai şartın kapsamı
• Kısmi ödemelerin mahsup sırası

Ticari faiz ve bileşik faiz konusunda özel kurallar vardır. “Aylık yüzde” ifadesini yıllık orana çevirmeden veya kanuni sınırları incelemeden anlaşmaya yazmak risklidir.

Vergi ve muhasebe etkisi

Tarafların “indirim” dediği işlem muhasebede fiyat farkı, iade, iskonto, tazminat veya başka bir nitelik taşıyabilir. KDV, kurum kazancı, stopaj ve belge düzeni bu niteliğe göre değişebilir.

Anlaşma öncesinde şu sorular mali uzmanla kontrol edilebilir:

• Fatura veya iade faturası düzenlenecek mi?
• KDV düzeltmesi gerekiyor mu?
• Tazminat faturaya tabi mi?
• Şüpheli alacak kaydı nasıl etkilenecek?
• Kur farkı nasıl belgelenecek?
• Ödeme brüt mü, net mi?

Arabuluculuk anlaşması vergi kanunlarını ortadan kaldırmaz.

İlişkiyi bitirmek mi, sürdürmek mi?

Ticari arabuluculuk yalnızca geçmiş borcu konuşmak için kullanılmaz. Taraflar gelecekteki iş ilişkisini de yeniden düzenleyebilir.

İlişki sürecekse:

• yeni fiyat ve ödeme düzeni,
• teslim standartları,
• kalite kontrol,
• erken uyarı sistemi,
• teminat,
• sipariş limiti,
• uyuşmazlık bildirim yöntemi

kararlaştırılabilir.

İlişki bitecekse stok iadesi, müşteri devri, marka kullanımı, gizli bilgiler, veri iadesi, devam eden siparişler ve nihai hesap kapatılmalıdır.

Geleceğe ilişkin hükümler, geçmiş uyuşmazlığı çözen hükümlerden ayrı başlıkta yazılmalıdır.

Gizlilik ve ticari sır

Arabuluculuğun gizliliği, ticari sırların dikkatsiz paylaşılabileceği anlamına gelmez. Fiyat listeleri, müşteri verileri, yazılım kodları, üretim yöntemleri ve banka bilgileri yalnızca ihtiyaç ölçüsünde sunulmalıdır.

Taraflar:

• belgeye erişecek kişileri,
• kopyalama ve indirme yetkisini,
• toplantı sonrası iade veya silmeyi,
• uzmanların gizlilik yükümlülüğünü,
• çevrim içi platform güvenliğini

önceden belirleyebilir.

Anlaşmaya konulacak yeni gizlilik hükmü, arabuluculuğun kanuni gizlilik yükümlülüğünden farklı ve daha ayrıntılı bir sözleşme yükümlülüğü olabilir.

Anlaşma belgesinin ilam niteliği

Ticari uyuşmazlıklar bakımından 6325 sayılı Kanun özel bir imza düzeni getirir. Kanunda şerhin zorunlu tutulduğu hâller hariç, avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı ticari anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmadan ilam niteliğinde belge sayılır.

Bu düzenleme, şirket temsil yetkisinin ve avukatın vekâlet kapsamının kontrolünü gereksiz kılmaz. Anlaşma belgesinin taraf iradesiyle kurulması, temsil yetkisi ve şerhsiz ilam niteliği ayrı ayrı incelenmelidir.

Avukatsız ticari anlaşma yapılamayacağı sonucu da çıkarılamaz. Avukatların imzası, şerhsiz ilam niteliği bakımından özel sonuç doğurur.

2026 yılında ticari arabuluculuk ücreti

2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinde iki kişinin taraf olduğu ticari uyuşmazlıklarda saatlik ücret taraf başına 1.500 TL’dir.

Anlaşma sağlanan ticari uyuşmazlıklarda ücret nispi tarifeye göre hesaplanır ve 2026 yılı için 13.000 TL’den az olamaz. Bu rakam yalnızca 2026 yılına aittir ve sonraki yıllarda güncellenmelidir.

Anlaşamama hâlinde dava şartı sistemindeki ilk iki saatlik ücretin Bakanlık bütçesinden karşılanmasına ilişkin genel düzen uygulanır. İki saati aşan kısmın sorumluluğu ayrıca doğabilir.

Kurgusal örnek olay

Bu olay tamamen kurgusaldır. Gerçek şirket veya dosyaya dayanmaz.

Bir üretici, distribütörden 3.200.000 TL fatura alacağı ister. Distribütör, ürünlerin bir kısmının ayıplı olduğunu, 600.000 TL iade ve 400.000 TL pazarlama desteği alacağı bulunduğunu savunur.

İlk toplantıya yalnızca satış yöneticileri katılır. İndirim veya mahsup yetkileri yoktur. Fatura listeleri de tarafların sistemlerinde farklıdır.

Arabulucu önce kalem bazlı ortak tablo hazırlanmasını sağlar. Şirketler yetki sınırlarını bildirir; mali müşavirler iade ve mahsup kayıtlarını karşılaştırır. Sonraki toplantıya ödeme planını onaylayabilecek yöneticiler katılır.

Taraflar 2.350.000 TL ödeme, belirli stokların iadesi ve gelecek dönem sipariş limitinin düşürülmesinde anlaşır. Metinde ödeme tarihleri, iade edilecek ürünler, KDV belgesi, açık kalan garanti talepleri ve teminat ayrı ayrı yazılır.

Buradaki çözüm yalnızca “ortada buluşmak” değildir. Kayıt farkını, yetki sorununu ve gelecekteki ticari ilişkiyi birlikte yönetmektir.

Sık yapılan hatalar

İki şirket arasındaki her davayı dava şartı sanmak

Ticari dava niteliği, para konusu ve TTK 5/A’daki dava türü birlikte aranır.

Eski kapsamı kullanmak

İtirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları 1 Eylül 2023’ten beri açıkça kapsamdadır.

Yetkisiz çalışanla anlaşma müzakere etmek

Dosyayı bilmek ile şirketi borç altına sokabilmek farklıdır.

Yalnızca fatura toplamına bakmak

Teslim, ayıp, iade, mahsup ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir.

Vergiyi anlaşmadan sonraya bırakmak

Fatura ve vergi düzeni net ödeme ile anlaşma maliyetini değiştirebilir.

Ticari sırrı gereksiz paylaşmak

Gizlilik ilkesi, sınırsız belge dağıtımına izin vermez.

Ticari arabuluculuk kontrol listesi

• Uyuşmazlığın ticari dava niteliğini kontrol ettim.
• TTK 5/A’daki dava türlerinden birine girip girmediğini belirledim.
• Para talebi ve yan talepleri ayırdım.
• Doğru şirket unvanlarını kullandım.
• Temsil ve imza yetkilerini kontrol ettim.
• Şirket içi onay süresini planladım.
• Sözleşme, fatura, teslim ve ödeme belgelerini düzenledim.
• Cari hesap fark tablosu hazırladım.
• Faiz, kur, mahsup ve cezai şartı hesapladım.
• Vergi ve muhasebe etkisini kontrol ettim.
• Ticari sırları yalnızca gerekli ölçüde paylaştım.
• İlişkinin devam veya sona erme koşullarını belirledim.
• Anlaşma metninin icra ve imza düzenini kontrol ettim.

Kısa sorular

İki taraf da şirketse arabuluculuk zorunlu mudur?

Her durumda değil. Uyuşmazlığın ticari dava niteliği, bir miktar para konusu ve TTK 5/A’da sayılan dava türlerinden biri olup olmadığı birlikte incelenir.

İcra takibine itiraz edilmişse arabulucuya başvurulur mu?

Ticari nitelikte ve konusu bir miktar para olan itirazın iptali davası açılacaksa arabulucuya başvuru dava şartıdır. Takibin ve açılacak davanın türü ayrıca belirlenmelidir.

Ticari arabuluculuk kaç hafta sürer?

Arabulucu dosyayı görevlendirmeden itibaren altı haftada sonuçlandırır; zorunlu hâlde en fazla iki hafta uzatabilir.

Şirket avukatı tek başına anlaşma yapabilir mi?

Vekâletnamenin özel yetkileri, şirketin temsil yapısı ve anlaşmanın konusu kontrol edilmelidir. Avukatın toplantıya katılması her işlem için sınırsız yetki anlamına gelmez.

Anlaşma tutarı üzerinden arabulucu ücreti alınır mı?

Parasal uyuşmazlıkta anlaşma sağlanırsa nispi tarife uygulanır. 2026 yılında ticari anlaşmalarda ücret 13.000 TL’den az olamaz; sonraki yıl tarifesi değişebilir.

Mevzuat ve güncellik notu

Bu bölüm; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun özellikle 4 ve 5/A maddeleri, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun değişikliği ve 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi dikkate alınarak hazırlanmıştır. TTK 5/A kapsamı 1 Eylül 2023’ten itibaren konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını içerir. Ticari dava niteliği ve özel istisnalar somut talebe göre ayrıca incelenmelidir.

Son kontrol: 7 Ağustos 2026 Uyarı: Bu bölüm genel bilgilendirme amacı taşır; ticaret, vergi, muhasebe veya dava danışmanlığı değildir.