Başvuru Öncesi Karar

Arabuluculuk başvurusu form doldurmakla başlamaz. Sağlıklı süreç, başvurudan önce neyin çözülmek istendiğinin anlaşılmasıyla başlar.

Hazırlıksız başvuru şu sorunlara yol açabilir:

• Yanlış tarafın başvuruya yazılması,
• Talebin eksik tanımlanması,
• İşleyen sürenin gözden kaçması,
• Yetkisiz kişinin toplantıya gelmesi,
• Hesapsız bir rakamla müzakereye başlanması,
• Uygulanamayacak teklif verilmesi,
• Son tutanak kapsamının ileride dava şartı bakımından tartışılması.

Başvuru öncesinde bütün hukuki soruların kesin cevabını bilmek gerekmez. Ancak hangi soruların açık kaldığını bilmek gerekir.

İlk soru: Gerçek uyuşmazlık nedir?

“Paramı alamadım”, “Kiracımla sorun yaşıyorum” veya “İşverenim hakkımı vermedi” önemli başlangıç cümleleridir; fakat başvuru için yeterince belirli olmayabilir.

Uyuşmazlığı dört parçaya ayırın:

1. Olay: Ne oldu?
2. Taraflar: Kimler etkilendi?
3. Talep: Ne istiyorsunuz?
4. İtiraz: Karşı taraf neden kabul etmiyor?

Örnek:

Bir işletmeye 15 Mart’ta teslim edilmesi gereken üç cihaz 10 Nisan’da teslim edildi. İşletme gecikme nedeniyle zarar gördüğünü söylüyor ve 200.000 TL indirim istiyor. Satıcı, gecikmenin işletmenin sonradan istediği teknik değişikliklerden kaynaklandığını savunuyor.

Bu anlatım, “Teslimat konusunda anlaşamıyoruz” cümlesinden daha kullanışlıdır. Tarihi, talebi ve temel savunmayı gösterir.

Olayları tarihe göre sıralayın

Uyuşmazlığın kısa zaman çizelgesini hazırlayın.

Zaman çizelgesi üç işe yarar:

• Olayların karışmasını önler.
• Eksik belgeyi gösterir.
• Süre hesabı için başlangıç noktalarını görünür kılar.

Her tarihi hatırlamak mümkün olmayabilir. Emin olmadığınız tarihi kesinmiş gibi yazmayın. “Yaklaşık tarih” veya “belgeden kontrol edilecek” diye işaretleyin.

Doğru tarafları belirleyin

Görüşmeye yanlış kişiyi çağırmak sık rastlanan hatadır.

Şu ayrımları kontrol edin:

• Sözleşmeyi kim imzaladı?
• Fatura kimin adına düzenlendi?
• Ödemeyi kim yaptı?
• Taşınmazın maliki kim?
• İş sözleşmesinde işveren kim?
• Şirketin ticaret unvanı nedir?
• Birden fazla borçlu, kefil, paydaş veya mirasçı var mı?
• Asıl işveren–alt işveren ilişkisi olabilir mi?

Marka adı ile şirketin resmî ticaret unvanı farklı olabilir. Mağaza tabelasında görülen ad, hukuki tarafı göstermeyebilir.

Bir kişinin iletişim kuruyor olması da onu taraf yapmaz. Emlak danışmanı, muhasebeci, proje yöneticisi veya aile üyesi uyuşmazlığın tarafı olmayabilir.

Ne istediğinizi kalemlere ayırın

Tek bir genel talep yerine her talebi ayrı yazın.

Örneğin bir kira uyuşmazlığında:

• Ödenmeyen kira bedeli,
• Aidat,
• Hasar bedeli,
• Tahliye tarihi,
• Anahtar teslimi,
• Depozitonun iadesi,
• Yargılama veya takip giderleri

ayrı başlıklardır.

Her kalem için şu tablo kullanılabilir:

Talebi kalemlere ayırmak, kısmi anlaşmayı da mümkün kılar. Taraflar para konusunda anlaşamasa bile teslim tarihi veya belge düzeni üzerinde anlaşabilir.

İstek, ihtiyaç ve hukuki talep

Bu üç kavram aynı değildir.

• İstek: İlk anda talep ettiğiniz sonuç.
• İhtiyaç: Bu sonucun sizin için neden önemli olduğu.
• Hukuki talep: Mahkeme veya takip yolunda ileri sürebileceğiniz istem.

Örneğin tedarikçi 500.000 TL’nin hemen ödenmesini ister. Asıl ihtiyacı nakit akışını korumaktır. Ödeme planı, teminat veya kısmi peşin ödeme aynı ihtiyacı farklı biçimde karşılayabilir.

Bu ayrım, hukuki haktan vazgeçmek için kullanılmamalıdır. Önce hukuki durum ve alternatifler anlaşılmalı; sonra yaratıcı çözüm değerlendirilmelidir.

Arabuluculuğa elverişlilik ve dava şartı kontrolü

Başvuru öncesinde iki ayrı soru sorulur:

1. Uyuşmazlık arabuluculuğa elverişli mi?
2. Arabulucuya başvuru dava açmanın şartı mı, yoksa ihtiyari mi?

Elverişlilik yoksa tarafların istemesi süreci hukuken mümkün hâle getirmez. Dava şartı varsa başvuru yapılmadan dava açılması usulden ret riski doğurur.

İş, ticaret, tüketici, kira, kat mülkiyeti, komşuluk ve ortaklığın giderilmesi gibi alanlarda yalnızca genel etikete bakılmamalıdır. Talep ve istisnalar 3. ve 4. bölümlerdeki testlerle kontrol edilmelidir.

Süre ve acil koruma kontrolü

Arabuluculuk başvurusu yapmadan önce işleyen süreleri belirleyin.

Kontrol edilecek başlıca konular:

• Zamanaşımı,
• Hak düşürücü süre,
• İşe iade başvuru ve dava süreleri,
• İcra takibine itiraz süresi,
• Menfi tespit veya istirdat bağlantısı,
• İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz,
• Kanun yolu veya cevap süresi,
• Sözleşmedeki bildirim süresi.

Arabuluculuğun süreler üzerindeki etkisi vardır; fakat bütün süreler bakımından sınırsız ve aynı sonuç doğurduğu varsayılmamalıdır.

Acil koruma gerekiyorsa “Önce arabuluculuğu bitirelim” yaklaşımı hak kaybına yol açabilir. Kişiye özgü hukuki yardım alınmalıdır.

Belgeleri ayırın

Bütün dosyayı toplantıya yığmak hazırlık değildir. Belgeleri işlevine göre sınıflandırın:

Temel belgeler

• Sözleşme ve ekleri,
• Fatura ve ödeme kayıtları,
• Teslim veya kabul tutanakları,
• Bordro ve çalışma kayıtları,
• Tapu ve kira kayıtları,
• İhtar ve resmî bildirimler.

İletişim belgeleri

• E-posta,
• Mesaj,
• Toplantı notu,
• Teklif ve cevaplar.

Hesap belgeleri

• Alacak tablosu,
• Faiz hesabı,
• Zarar kalemleri,
• Ödeme planı,
• Vergi veya kesinti değerlendirmesi.

Yetki belgeleri

• Vekâletname,
• Ticaret sicili kaydı,
• İmza düzeni,
• Yönetim kararı,
• Çalışan yetkilendirmesi.

Belgenin gerçekliğinden veya güncelliğinden emin değilseniz bunu not edin. Şüpheli belgeyi kesin gerçek gibi sunmayın.

Bilmediğiniz noktaları yazın

Hazırlığın önemli bir bölümü bilgi eksiklerini fark etmektir.

Örnek sorular:

• Karşı tarafın doğru unvanı nedir?
• Ödeme hangi hesaba yapılmış?
• Faiz hangi tarihten başlamalı?
• Şirket adına kim imza atabilir?
• Taşınmazda başka paydaş var mı?
• Vergi ve kesintiler nasıl uygulanacak?
• Ürün onarılabilir mi, değiştirilmesi mi gerekir?

Bu soruların bir kısmı toplantıdan önce, bir kısmı toplantıda cevaplanabilir. Cevap yoksa teklif koşula bağlanabilir veya karar ertelenebilir.

Dava alternatifi ve anlaşma alternatifi

Müzakereye girmeden önce iki senaryo düşünün:

Anlaşma olmazsa ne yapacağım?

• Dava mı açacağım?
• İcra takibi mi yapacağım?
• Mevcut sözleşmeyi sürdürecek miyim?
• Başka bir tedarikçi veya kiracı bulacak mıyım?
• Hiçbir işlem yapmamak bir seçenek mi?

Anlaşma olursa ne kazanacağım?

• Daha hızlı ödeme,
• Belirsizliğin sona ermesi,
• İlişkinin sürmesi,
• Gizlilik,
• Taksit veya teslim planı,
• Dava giderinden kaçınma.

Mahkeme alternatifini olduğundan kötü, arabuluculuğu ise olduğundan iyi göstermeyin. Dava güçlü olabilir; anlaşma da uygulanmayabilir. Her iki yolun riskleri gerçekçi değerlendirilmelidir.

Hedef, sınır ve hareket alanı

Müzakere öncesinde üç düzey belirlenebilir:

• Hedef: Ulaşmak istediğiniz en iyi gerçekçi sonuç.
• Kabul alanı: Şartlara göre kabul edebileceğiniz seçenekler.
• Alt sınır: Bunun altında anlaşmamanın daha uygun olduğu nokta.

Alt sınır yalnızca rakam olmayabilir. Örneğin:

• En fazla 12 ay vade,
• Banka teminatı olmadan taksit yok,
• Belirli tarihte tahliye,
• Gizlilik hükmü olmadan anlaşma yok,
• Teknik test başarıyla tamamlanmadan ödeme yok.

Alt sınırınızı diğer tarafa hemen açıklamak zorunda değilsiniz. Arabulucuyla ayrı görüşmede paylaşırken aktarım iznini netleştirin.

Tek bir rakama kilitlenmeyin

Müzakere değeri birden fazla unsurdan oluşabilir:

• Tutar,
• Peşinat,
• Vade,
• Faiz,
• Teminat,
• Teslim,
• Onarım,
• Hizmet,
• Gizlilik,
• Masraf paylaşımı,
• Gelecekteki ticari ilişki.

100.000 TL peşin ödeme ile 120.000 TL’nin iki yıl içinde teminatsız ödenmesi aynı ekonomik sonuç değildir.

Teklifleri yalnızca toplam rakamla değil, zaman ve riskle birlikte karşılaştırın.

Karşı tarafın bakışını tahmin edin

Karşı tarafla aynı fikirde olmanız gerekmez. Ancak onun neden itiraz ettiğini anlamadan etkili teklif hazırlamak zordur.

Şu soruları düşünün:

• Karşı taraf hangi olaya veya belgeye dayanıyor?
• En büyük kaygısı para mı, itibar mı, zaman mı?
• Ödeme gücü var mı?
• Karar yetkisi kimde?
• Dava riskini nasıl görüyor?
• İlişkinin sürmesini istiyor mu?

Bu tahminleri gerçek gibi kabul etmeyin. Toplantıda test edilecek varsayımlar olarak yazın.

Ücret ve masrafı önceden sorun

Başvurudan önce şu giderleri değerlendirin:

• Arabulucu ücreti,
• Avukatlık ücreti,
• Uzman veya tercüman ücreti,
• Toplantı yeri veya teknik hizmet,
• Yol ve zaman maliyeti,
• Anlaşmanın vergi, harç veya icra gideri.

Dava şartı başvurunun belirli kısmının devlet bütçesinden karşılanması, bütün sürecin her durumda ücretsiz olduğu anlamına gelmez.

Doğru zamanı seçin

Arabuluculuğa çok erken başvurulursa taraflar gerekli bilgiye sahip olmayabilir. Çok geç başvurulursa ilişki tamamen bozulabilir veya süre riski doğabilir.

Uygun zamanın işaretleri:

• Temel olaylar ve talepler belirli,
• Karşı taraf uyuşmazlıktan haberdar,
• Karar verecek kişiler ulaşılabilir,
• Gerekli belgelerin önemli bölümü hazır,
• Teklif geliştirmek için yeterli bilgi var,
• Acil koruma ihtiyacı ayrıca ele alınmış.

Dava şartı varsa kanuni süreler uygun zaman tercihinden önce gelir.

Kurgusal örnek: Başvurudan önce talebi düzeltmek

Bu olay kurgusaldır. Gerçek kişi veya dosyaya dayanmaz.

Mert, kiracısından “toplam 150.000 TL” istemek üzere başvuru hazırlamaktadır. Belgeleri ayırınca tutarın üç farklı kalemden oluştuğunu görür: ödenmeyen kira, apartman aidatı ve hasar bedeli.

Kiracı iki aylık kirayı ödediğini, aidatın bir bölümünün malike ait olduğunu ve hasarın normal kullanımdan kaynaklandığını savunmaktadır.

Mert başvuru konusunu yalnızca “150.000 TL alacak” olarak bırakmaz. Kalemleri, dönemleri ve tahliye talebini ayrı yazar. Banka kayıtlarındaki iki ödemeyi hesaptan düşer. Hasar için fotoğraf ve onarım teklifini hazırlar.

Bu hazırlık, Mert’in mutlaka daha fazla para alacağını göstermez. Ancak gerçek uyuşmazlığın konuşulmasını sağlar.

Başvuruyu ertelemeyi gerektirebilecek durumlar

Kanuni süre izin veriyorsa şu eksikler giderilene kadar hazırlık yapılabilir:

• Gerçek taraf belirlenmemişse,
• Yetki belgesi yoksa,
• Talep hesabı yapılmamışsa,
• Temel sözleşme bulunamıyorsa,
• Taraf teklifin sonucunu anlamıyorsa,
• Güvenlik düzeni kurulmamışsa,
• Acil hukuki koruma ihtiyacı değerlendirilmemişse.

Ancak erteleme kararı verirken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve özel başvuru süreleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Başvuru öncesi ana kontrol listesi

• Uyuşmazlığı bir paragrafta anlatabiliyorum.
• Olayları tarih sırasına koydum.
• Gerçek tarafların adını veya ticaret unvanını doğruladım.
• Talepleri ayrı kalemlere böldüm.
• Karşı tarafın temel itirazını yazdım.
• Elverişlilik ve dava şartı kontrolü yaptım.
• İşleyen süreleri ve acil koruma ihtiyacını değerlendirdim.
• Temel belgeleri düzenledim.
• Bilmediğim konuları ayrı listeledim.
• Anlaşma olmazsa alternatifimi düşündüm.
• Hedefimi ve kabul alanımı belirledim.
• Ücret ve masrafları sordum.
• Toplantıya karar yetkili kişinin katılmasını planladım.
• Avukat, uzman, tercüman veya destek ihtiyacımı değerlendirdim.

Kısa sorular

Kesin bir rakam bilmeden başvuru yapılabilir mi?

Uyuşmazlığın niteliğine göre yapılabilir; ancak talebin konusu ve kapsamı anlaşılır olmalıdır. Hesap daha sonra tamamlanacaksa bu açıkça belirtilmelidir.

Bütün delilleri karşı tarafa vermek zorunda mıyım?

Arabuluculuk mahkeme gibi zorunlu delil sunma süreci değildir. Ancak belge paylaşmamak teklifin değerlendirilmesini ve güveni etkileyebilir. Gizli veya kişisel veri içeren belgeler kontrollü paylaşılmalıdır.

Alt sınırımı arabulucuya söylemeli miyim?

Bu stratejik bir karardır. Ayrı görüşmede paylaşırsanız bilginin diğer tarafa aktarılıp aktarılmayacağını açıkça belirleyin.

Başvurmadan önce karşı tarafa ihtar göndermek zorunlu mu?

Her uyuşmazlık için tek bir cevap yoktur. Sözleşme, talep türü ve özel kanun bildirim şartı içerebilir. Somut olay bakımından kontrol edilmelidir.

Mevzuat ve güncellik notu

Bu bölüm hazırlanırken 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun kapsam, başvuru, süreç, süreler ve dava şartına ilişkin hükümleri ile ilgili özel kanunlardaki başvuru ayrımları dikkate alınmıştır. Bölümdeki hazırlık tabloları hukuki süre hesaplama aracı değildir.

Son kontrol: 6 Ağustos 2026 Uyarı: Bu bölüm genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özgü hukuki danışmanlık değildir.