Teklif Hazırlamak ve Değerlendirmek

Arabuluculukta teklif, yalnızca bir rakam değildir. “300.000 TL ödeyelim” cümlesi tek başına yeterli olmaz.

Şu sorular cevaplanmadıkça teklif tamamlanmış sayılmaz:

• Ne kadar ödenecek?
• Brüt mü, net mi?
• Ne zaman ve nasıl ödenecek?
• Faiz veya vade farkı var mı?
• Teminat verilecek mi?
• Ödeme yapılmazsa ne olacak?
• Hangi talepler kapanacak?
• Vergi, harç ve masrafları kim üstlenecek?

İyi teklif açık, uygulanabilir ve karşılaştırılabilir olmalıdır.

Önce teklifin amacını belirleyin

Teklifiniz hangi sorunu çözmek için veriliyor?

• Geçmiş borcu kapatmak,
• Sözleşmeyi sürdürmek,
• Malı iade etmek,
• Eksik işi tamamlamak,
• Taşınmazı boşaltmak,
• İş ilişkisini sona erdirmek,
• Gelecekteki riski sınırlamak,
• Dava veya icra belirsizliğini bitirmek.

Amaç belirsizse teklif içinde birbiriyle çelişen hükümler bulunabilir. Örneğin ticari ilişkinin sürmesi istenirken bütün sorumluluğu karşı tarafa yükleyen ağır bir gizlilik ve cezai şart düzeni güveni yok edebilir.

Teklifin temel parçaları

Bir teklif şu parçalardan oluşabilir:

1. Edim: Para, teslim, onarım, hizmet veya başka davranış.
2. Miktar: Tutar, adet, süre veya kapsam.
3. Zaman: Başlangıç, vade ve tamamlanma tarihi.
4. Yöntem: Banka ödemesi, elden teslim, teknik uygulama biçimi.
5. Koşul: Belge teslimi, onay, test veya başka olay.
6. Teminat: Kefalet, rehin, banka teminatı veya başka güvence.
7. İhlal sonucu: Gecikme, eksik ifa veya hiç ifa etmeme hâli.
8. Kapanış kapsamı: Hangi uyuşmazlıkların sona erdiği.
9. Masraf ve vergi: Kimin neyi ödeyeceği.

Her teklif bütün unsurları içermek zorunda değildir. Uyuşmazlığın gerektirdiği parçalar seçilir.

Tutarı doğru ifade edin

Parasal teklifte şu ayrımlar açık olmalıdır:

• Türk lirası veya yabancı para,
• Brüt veya net,
• Katma değer vergisi dâhil veya hariç,
• Vergi ve yasal kesintilerin durumu,
• Ana para ve faiz ayrımı,
• Masrafların tutara dâhil olup olmadığı,
• Daha önce yapılan ödemenin düşülüp düşülmediği.

“Net 100.000 TL” ifadesi bile her uyuşmazlıkta yeterli olmayabilir. Kimin hangi vergiyi beyan edeceği veya keseceği ayrıca incelenebilir.

Vergi sonucu varsayımla yazılmamalıdır. Gerekirse mali müşavir veya vergi uzmanı görüşü alınmalıdır.

Peşin ve vadeli tutar aynı değildir

Bugün ödenecek 200.000 TL ile iki yıl içinde ödenecek 200.000 TL aynı ekonomik değere ve riske sahip değildir.

Vadeli teklifte:

• Enflasyon,
• Paranın zaman değeri,
• Ödeme gücü,
• Temerrüt riski,
• Teminat,
• Tahsil masrafı değerlendirilir.

Vadeli teklif daha yüksek toplam tutar içerebilir; fakat teminatsız ve uzun süreliyse peşin düşük tutardan daha riskli olabilir.

Taksit planı

Taksit teklifi şu tabloyla yazılabilir:

Tarihler “her ayın sonu” gibi yoruma açık bırakılmamalıdır. Hafta sonu, resmî tatil, masraf ve hesabın kapanması gibi konular gerekirse düzenlenir.

Faiz ve gecikme

“Gecikirse faiz işler” ifadesi eksiktir.

Şu sorular cevaplanmalıdır:

• Hangi faiz türü?
• Hangi oran?
• Hangi tutar üzerinden?
• Hangi tarihten itibaren?
• Basit mi, başka yöntem mi?
• Kanuni sınırlara uygun mu?

Faiz oranı veya cezai şartın kanuna uygunluğu somut sözleşmeye ve taraflara göre değerlendirilmelidir. Aşırı veya belirsiz hüküm yeni uyuşmazlık yaratabilir.

Taksitlerden biri ödenmezse

Taksitli anlaşmada ihlal sistemi baştan kurulmalıdır.

Seçenekler:

• Yalnızca geciken taksit muaccel olur,
• Kalan bütün borç belirli koşulda muaccel olur,
• Kısa ek süre verilir,
• Yazılı bildirim gerekir,
• Teminat devreye girer,
• İndirim şartı ortadan kalkar.

“Bir taksit aksarsa her şey bozulur” cümlesi yerine hangi hukuki sonucun doğacağı açık yazılmalıdır.

Teminat

Ödeme veya ifa riski varsa teminat düşünülebilir.

Teminat türleri somut olaya göre değişir:

• Banka teminat mektubu,
• Rehin,
• İpotek,
• Kefalet,
• Senet,
• Bloke hesap,
• Mülkiyetin saklı tutulması veya başka sözleşmesel güvence.

Her teminatın özel geçerlilik ve şekil şartı olabilir. Örneğin kefalet veya taşınmaz üzerindeki haklar sıradan bir cümleyle güvenli biçimde kurulamaz.

Teminat için şu soruları sorun:

• Kim veriyor?
• Hangi borcu güvence altına alıyor?
• Tutarı ve süresi ne?
• Nasıl paraya çevrilecek?
• Sona erme koşulu ne?
• Gerekli şekil yerine getirildi mi?

Para dışı teklifler

Arabuluculuğun önemli avantajlarından biri, para dışı çözüm geliştirebilmesidir.

Örnekler:

• Ürünün onarılması,
• Yeni ürünle değiştirme,
• Ek hizmet,
• Garanti süresinin uzatılması,
• Belgenin teslimi,
• Referans veya çalışma belgesi,
• Taşınmazın belirli tarihte boşaltılması,
• Ortak alanın kullanım düzeni,
• Ticari ilişkinin yeni koşullarla sürmesi.

Para dışı edim de belirli olmalıdır. “Eksikler giderilecek” yerine hangi eksiklerin, kim tarafından, hangi standartta ve hangi tarihe kadar giderileceği yazılmalıdır.

Koşula bağlı teklif

Teklif, gelecekteki bir olaya bağlanabilir:

• Teknik testin başarılı olması,
• Yönetim kurulunun onayı,
• Tapu veya kurum belgesinin alınması,
• Malın teslim edilmesi,
• Belirli bir ödemenin yapılması.

Koşulun:

• Gerçekleşip gerçekleşmediğini kimin belirleyeceği,
• Son tarihi,
• Gerçekleşmezse ne olacağı açık olmalıdır.

Kontrolü tamamen tek tarafın keyfine bırakılan koşul güvenilmez olabilir.

Teklifin süresi

Teklif sonsuza kadar açık kalmak zorunda değildir.

Süre belirlenirken:

• Tarafın danışma ihtiyacı,
• Gerçek ticari takvim,
• Kanuni süreler,
• Bilgi ve belge erişimi dikkate alınmalıdır.

Yapay biçimde çok kısa süre koymak baskı yaratabilir. Süresiz teklif ise belirsizlik doğurabilir.

Örnek:

Bu teklif 15 Ağustos 2026 saat 17.00’ye kadar yazılı kabul edilirse geçerlidir.

Saat ve iletişim yöntemi gerekiyorsa belirtilmelidir.

Teklif geri alınabilir veya değiştirilebilir mi?

Teklifin bağlayıcılığı; ne şekilde verildiğine, kabul edilip edilmediğine, süre ve koşullarına göre değişebilir.

Arabuluculuk görüşmesinde seçenek olarak konuşulan bir fikir ile açık, kesin ve kabul edilmiş teklif aynı şey değildir.

Karışıklığı önlemek için:

• “Bu bir tartışma seçeneğidir” veya “Bu resmî teklifimizdir” ayrımı yapılabilir.
• Teklif yazılı hâle getirilebilir.
• Kabul yöntemi belirlenebilir.
• Değişiklikler izlenebilir.

Kabul gerçekleşmeden önce teklifin geri alınması veya değiştirilmesi somut hukuki duruma göre değerlendirilmelidir.

Teklif karşılaştırma matrisi

Teklifleri toplam rakamdan daha geniş ölçütlerle karşılaştırın.

Bu tablo hukuki veya mali uzman görüşünün yerini tutmaz. Karar unsurlarını görünür kılar.

Dava alternatifiyle karşılaştırma

Teklifi değerlendirirken “Talebimden düşük” demek tek başına yeterli değildir.

Şunları karşılaştırın:

• Davada talebin kabul edilme ihtimali,
• Delil riski,
• Dava ve icra süresi,
• Gider ve avukatlık ücreti,
• Tahsil kabiliyeti,
• İş veya ticari ilişkinin etkisi,
• Teklifin uygulanma güvencesi.

Bu değerlendirme arabulucunun değil tarafın ve kendi danışmanının işidir. Arabulucu dava sonucunu garanti edemez.

Kapanacak talepler

Anlaşmada hangi taleplerin sona erdiği açık olmalıdır.

Riskli ifade:

Tarafların birbirlerinden hiçbir hak ve alacağı kalmamıştır.

Bu kadar geniş cümle, tarafların düşünmediği başka ilişkileri de etkilediği iddiasına yol açabilir.

Daha kontrollü yaklaşım:

• Uyuşmazlığın sözleşmesini,
• Dönemini,
• Talep kalemlerini,
• Dava veya takip dosyasını,
• Açık kalan konuları belirtmektir.

Genel ibra veya feragat niteliğindeki ifadeler imzadan önce hukuki inceleme gerektirir.

Gizlilik teklifi

Taraflar anlaşmanın veya ticari bilgilerin gizliliğine ilişkin hüküm düşünebilir.

Şu konular açık olmalıdır:

• Hangi bilgi gizli?
• Kimler paylaşabilir?
• Avukat, mali müşavir, banka veya resmî kurum istisnası var mı?
• Kanuni açıklama zorunluluğu ne olacak?
• İhlal hâlinde ölçülü sonuç nedir?

Gizlilik, kanunen bildirilmesi gereken bilgiyi saklama aracı olamaz.

Vergi, harç ve kesintiler

Anlaşma bedelinin adı, tarafların sıfatı ve ödemenin niteliği mali sonucu değiştirebilir.

Şu sorular uzmanla kontrol edilebilir:

• Ödeme ücret mi, tazminat mı, hizmet bedeli mi?
• Gelir vergisi veya stopaj var mı?
• KDV uygulanır mı?
• Damga vergisi veya harç doğar mı?
• SGK bildirimi gerekir mi?
• Brüt tutardan net ödeme nasıl hesaplanır?

Arabulucu tarafların mali müşaviri değildir. “Bu ödemede kesinlikle vergi yok” gibi doğrulanmamış cümleler kullanılmamalıdır.

Uygulanabilirlik testi

Teklifi kabul etmeden önce şu testi uygulayın:

Belirlilik

Kim, neyi, ne zaman yapacak?

Yetki

İmzalayan kişi yetkili mi?

Kaynak

Ödeme veya teslim gerçekten yapılabilir mi?

Hukuka uygunluk

Özel şekil veya izin gerekiyor mu?

Denetlenebilirlik

İfanın gerçekleştiği nasıl anlaşılacak?

İhlal

Yapılmazsa hangi sonuç doğacak?

Kapanış

Hangi talepler sona erecek, hangileri açık kalacak?

Bu yedi sorudan biri cevapsızsa teklif henüz anlaşma metnine hazır olmayabilir.

Kurgusal örnek: Yüksek toplam, yüksek risk

Bu olay kurgusaldır. Gerçek kişi veya dosyaya dayanmaz.

Bir şirketin 600.000 TL alacak talebi vardır. Borçlu iki seçenek sunar:

• 420.000 TL’nin bir hafta içinde peşin ödenmesi,
• 600.000 TL’nin 24 ayda, teminatsız ödenmesi.

İkinci teklif toplam rakam olarak daha yüksektir. Ancak ödeme süresi, enflasyon, temerrüt ve tahsil riski vardır.

Alacaklı yalnızca toplamı karşılaştırmaz. Borçlunun ödeme kapasitesini, teminatı, gecikme hükmünü ve dava alternatifini değerlendirir. Üçüncü bir paket önerir: 480.000 TL, altı ay vade ve banka teminatı.

Hangi teklifin daha iyi olduğu bu örnekten otomatik çıkarılamaz. Tarafın nakit ihtiyacı ve risk değerlendirmesi sonucu belirler.

Sık yapılan hatalar

“En yüksek toplam tutar en iyi tekliftir”

Yanlış. Vade, teminat ve tahsil riski toplam değeri değiştirir.

“Net ödeme yazmak bütün vergi sorununu çözer”

Yanlış. Vergi ve bildirim yükümlülüğü ayrıca incelenmelidir.

“Taksit aksarsa anlaşma kendiliğinden iptal olur”

Her zaman değil. İhlal sonucu anlaşmada ve uygulanacak hukukta değerlendirilir.

“Teminat denmişse güvence vardır”

Teminatın türü, geçerlilik şartı, tutarı ve paraya çevrilmesi açık olmalıdır.

“Genel ibra cümlesi dosyayı güvenli biçimde kapatır”

Çok geniş cümle, düşünülmeyen haklar hakkında yeni tartışma yaratabilir.

Teklif kontrol listesi

• Teklifin amacını belirledim.
• Edim, tutar ve zamanı açık yazdım.
• Brüt/net ve vergi durumunu kontrol ettim.
• Peşin ve vadeli değeri ayırdım.
• Taksit tarihlerini tek tek yazdım.
• Gecikme ve ihlal sonucunu belirledim.
• Teminatın geçerlilik şartlarını kontrol ettim.
• Para dışı edimi ölçülebilir tanımladım.
• Teklifin geçerlilik süresini belirledim.
• Teklifleri matrisle karşılaştırdım.
• Dava alternatifini değerlendirdim.
• Kapanacak ve açık kalacak talepleri ayırdım.
• İmzalayanların yetkisini kontrol ettim.

Kısa sorular

Sözlü teklif bağlayıcı olur mu?

Teklifin ve kabulün hukuki etkisi somut içeriğe ve koşullara göre değişebilir. Arabuluculuk anlaşmasının hedeflenen etkisi için yazılı belge ve gerekli imza düzeni önemlidir.

Teklif verirken “haklarım saklıdır” demeli miyim?

Teklifin ne amaçla verildiği ve kabul edilmezse hangi hakların sürdüğü açıklaştırılabilir. Standart cümle, somut hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Teminatsız taksit kabul etmek yanlış mı?

Her durumda değil. Borçlunun ödeme gücü, vade, tutar ve dava alternatifi değerlendirilir. Risk bilinerek karar verilmelidir.

Vergiyi anlaşmada hiç yazmazsak ne olur?

Vergi yükümlülüğü sözleşmede yazılmadığı için ortadan kalkmaz. Belirsizlik taraflar arasında ek uyuşmazlık yaratabilir.

Mevzuat ve güncellik notu

Bu bölüm teklif hazırlama yöntemine odaklanır. Anlaşmanın geçerliliği, icra edilebilirliği, vergi etkisi, teminat ve özel şekil şartları uyuşmazlığın türüne göre ayrıca değerlendirilmelidir. 6325 sayılı Kanun’un anlaşma belgesi ve icra edilebilirlik hükümleri 18–20. bölümlerde ayrıntılı işlenecektir.

Son kontrol: 6 Ağustos 2026 Uyarı: Bu bölüm genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki, mali veya vergisel danışmanlık değildir.