İcra Edilebilirlik ve İlam Niteliğindeki Belge

Tarafların anlaşma imzalaması ile bu anlaşmanın gerektiğinde zorla yerine getirilebilmesi aynı konu değildir. Bir anlaşma tarafları bağlayabilir; fakat doğrudan ilamlı icraya konulabilmesi için kanunun aradığı ek şartları taşımayabilir.

Bu bölümün temel ayrımı şudur:

1. Anlaşma: Tarafların ortak iradesiyle kurulur.
2. İcra edilebilirlik şerhi: Mahkemenin kanundaki sınırlı inceleme sonunda verdiği şerhtir.
3. İlam niteliğinde belge: Kanunun, icra bakımından mahkeme ilamlarına benzer güç tanıdığı belgedir.

Bu kavramlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

“İcra edilebilir” ne demektir?

Taraf yükümlülüğünü kendiliğinden yerine getirirse icra takibine gerek kalmaz. Sorun, ödeme yapılmadığında, taşınır teslim edilmediğinde veya anlaşmadaki başka bir edim yerine getirilmediğinde ortaya çıkar.

Bir anlaşma belgesinin ilam niteliğinde olması, alacaklıya şartları oluştuğunda ilamlı icra yoluna başvurma imkânı sağlar. Bu, devletin borcu kendiliğinden tahsil edeceği anlamına gelmez. Alacaklının yine uygun icra işlemini başlatması, borcun muaccel olması ve edimin icra hukukuna elverişli bulunması gerekir.

Her anlaşma hükmü aynı şekilde zorla yerine getirilemez. “Taraflar iyi niyetli davranacaktır” veya “ticari ilişkiyi geliştirecektir” gibi soyut ifadeler, cebri icrada ne yapılacağını göstermeyebilir. Buna karşılık belirli tarihte belirli tutarın ödenmesi daha ölçülebilir bir edimdir.

İlam niteliğinde belge mahkeme kararı değildir

“İlam niteliğinde” ifadesi belgenin hâkim tarafından uyuşmazlığın esası incelenerek verilmiş bir karar olduğu anlamına gelmez. Arabuluculuk anlaşmasını taraflar kurar; arabulucu hüküm vermez.

Kanun bu belgeye icra bakımından özel güç tanır. Bu nedenle şu ifadeler hatalıdır:

• “Arabulucu karar verdi.”
• “Taraf davayı kazandı.”
• “Anlaşma mahkeme hükmüne dönüştü ve bütün hukuki sorunlar kesin olarak çözüldü.”
• “Şerh verilince belgedeki her hüküm her koşulda geçerli sayılır.”

İlam niteliği önemli bir icra sonucudur; fakat taraf iradesi, temsil yetkisi, emredici kurallar, özel şekil ve belgenin kapsamıyla ilgili bütün tartışmaları sihirli biçimde yok etmez.

Genel yol: Mahkemeden icra edilebilirlik şerhi almak

Taraflar arabuluculuk sonunda anlaşmışsa, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini isteyebilir. Şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır.

Başvurulacak mahkeme, arabuluculuğun ne zaman yapıldığına göre değişir:

Taşınmaz devri ve taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin uyuşmazlıklarda farklı ve zorunlu bir düzen vardır. Bu istisna aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

Mahkeme neyi inceler?

İcra edilebilirlik şerhi verilmesi bir çekişmesiz yargı işidir. Genel kurala göre inceleme dosya üzerinden yapılır.

Mahkemenin incelemesi şu iki temel alanla sınırlıdır:

• Anlaşmanın arabuluculuğa elverişli bir uyuşmazlığa ilişkin olup olmadığı
• Anlaşma içeriğinin cebri icraya elverişli olup olmadığı

Arabuluculuğa elverişlilik, tarafların konu üzerinde serbestçe tasarruf edip edemeyeceğiyle ilgilidir. Cebri icraya elverişlilik ise yükümlülüğün icra organlarınca yerine getirilebilecek açıklıkta ve nitelikte olup olmadığına ilişkindir.

Mahkeme olağan bir alacak davasındaki gibi bütün delilleri inceleyerek kimin haklı olduğuna karar vermez. Şerh incelemesi, anlaşma içeriğini baştan müzakere etme veya daha iyi bir anlaşma yazma süreci de değildir.

Cebri icraya elverişlilik

Bir hükmün cebri icraya elverişli olması için genellikle borçlu, alacaklı, edim, miktar veya kapsam ve ifa zamanı anlaşılabilir olmalıdır.

Şu tür ifadeler sorun yaratabilir:

• “Makul bir ödeme yapılacaktır.”
• “En kısa zamanda teslim edilecektir.”
• “Tarafların zararları daha sonra hesaplanacaktır.”
• “Gerekli destek sağlanacaktır.”
• “Uygun bir taşınmaz verilecektir.”

Belirsizlik her zaman aynı hukuki sonucu doğurmaz; fakat icra aşamasında icra memurunun veya mahkemenin yeni bir sözleşme yazması beklenemez.

Daha güvenli metinde şu sorular cevaplanır:

• Kim borçlu?
• Kime karşı borçlu?
• Tam olarak ne yapılacak?
• Ne zaman yapılacak?
• Tutar veya miktar nasıl belirlenecek?
• Birden fazla edim varsa sırası nedir?
• Koşula bağlıysa koşulun gerçekleştiği nasıl anlaşılacak?

Anlaşmanın imzalanmasından önce bu kontrolün yapılması, sonradan şerh talebinin reddedilmesi veya icrada belirsizlik yaşanması riskini azaltır.

Avukatların da imzaladığı belgelerde şerhsiz ilam niteliği

6325 sayılı Kanun’un 18. maddesi, kanunlarda şerh alınmasının zorunlu tutulduğu hâlleri saklı tutar. Bu istisnalar dışında:

• taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi,
• ticari uyuşmazlıklar bakımından ise avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi

icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.

Kanundaki bu imza düzeni dikkatle okunmalıdır. Yalnızca taraf ve arabulucu imzası, genel olarak bu özel şerhsiz ilam niteliği kuralını karşılamaz. Yalnızca avukatların imzalaması da arabulucunun imzası yoksa yeterli değildir.

Bu hüküm “arabuluculukta avukat zorunludur” anlamına gelmez. Taraflar avukatsız anlaşabilir. Fark, belgenin şerh alınmadan ilam niteliği kazanıp kazanmadığı noktasındadır.

Avukatın imzası yalnızca fiziksel bir imza değildir. Vekâletnamenin arabuluculuk, sulh, feragat, ibra ve somut işlem bakımından gerekli özel yetkileri içerip içermediği kontrol edilmelidir.

Şerhin zorunlu olduğu hâller

Bazı anlaşmalarda bütün tarafların avukatları ile arabulucunun imzası bulunsa bile kanun icra edilebilirlik şerhini zorunlu tutar. İmza düzeni bu zorunluluğu kaldırmaz.

Taşınmaz devri ve sınırlı ayni hak kurulması

Taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin arabuluculuk anlaşmasında icra edilebilirlik şerhi zorunludur. Başvuru, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine yapılır.

Mahkemenin incelemesi bu alanda daha geniştir. Mahkeme:

• anlaşmanın arabuluculuğa elverişliliğini,
• cebri icraya elverişliliğini,
• taşınmaz devri veya sınırlı ayni hakla ilgili kanuni sınırlamalara,
• özel usul ve esaslara

uyulup uyulmadığını denetler. Kurum ve kuruluşlardan bilgi veya belge isteyebilir ve gerektiğinde duruşma açabilir.

Tarım arazilerinde 3083 ve 5403 sayılı kanunlardaki sınırlamalar ayrıca önem taşır. Tapu bilgisi, pay oranı, malik yapısı, izin veya kısıtlama kontrol edilmeden genel şablonla anlaşma yapılmamalıdır.

Milletlerarası sulh anlaşmaları

Arabuluculuk Sonucunda Yapılan Milletlerarası Sulh Anlaşmaları Hakkında Birleşmiş Milletler Sözleşmesi kapsamındaki belgelerin Türkiye’de yerine getirilmesinde 6325 sayılı Kanun’un 17/A maddesi özel bir yol öngörür ve asliye ticaret mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınmasını zorunlu tutar.

Sözleşmenin kapsamına girip girmediği, yabancılık unsuru ve görevli/yetkili mahkeme ayrıca incelenmelidir. Sırf taraflardan birinin yabancı olması her soruyu tek başına çözmez.

Aile hukukuna ilişkin hassas sınır

6325 sayılı Kanun, arabuluculuğa elverişli olan aile hukuku uyuşmazlıklarında şerh incelemesinin duruşmalı yapılacağını belirtir. Bu hüküm, aile hukukundaki her konunun arabuluculuğa elverişli olduğu anlamına gelmez.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemediği statü meseleleri ve aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar bakımından özel sınırlar vardır. Bu nedenle boşanma, velayet ve benzeri hassas başlıklarda genel arabuluculuk açıklamasından hareketle kesin sonuç çıkarılmamalıdır.

Bu kitap, aile hukuku konusunda ayrıca doğrulanmamış hazır anlaşma örneği vermeyecektir.

Başvuru ve inceleme giderleri

İcra edilebilirlik şerhi için mahkemeye yapılacak başvuruda ve kararın istinaf edilmesinde maktu harç alınır. Anlaşma belgesi şerh verilmeden başka bir resmî işlemde kullanılacaksa damga vergisinin de maktu alınmasına ilişkin kanuni düzenleme vardır.

“Maktu” sabit türde harç veya vergi demektir; tutarın yıllar içinde değişmeyeceği anlamına gelmez. Güncel miktar, işlemin yapıldığı tarihteki harç ve vergi tarifelerinden kontrol edilmelidir.

Avukatlık ücreti, başvuru masrafı, örnek çıkarma, tebligat ve icra giderleri ayrıca doğabilir. Arabuluculuk anlaşmasının bulunması bütün takip giderlerini ortadan kaldırmaz.

Şerh talebi reddedilirse

Mahkeme anlaşmayı arabuluculuğa veya cebri icraya elverişli görmezse şerh talebini reddedebilir. Taşınmazlara ilişkin özel alanda kanuni sınırlamalara uyulmaması da ret nedeni olabilir.

Şerh başvurusu üzerine verilen karara karşı kanunda istinaf yolu öngörülmüştür. Ancak ret kararının anlaşmanın sözleşme olarak bütün etkilerini her durumda ortadan kaldırıp kaldırmadığı ayrı bir hukuki değerlendirmedir. Şerh verilememesi ile anlaşmanın hiçbir hukuki değer taşımaması aynı şey değildir.

Bu aşamada metni sonradan tek taraflı değiştirmek mümkün değildir. Taraflar yeni ve açık bir düzenleme üzerinde birlikte çalışabilir veya hukuki başvuru yollarını değerlendirebilir.

İcra takibi öncesi yapılacak kontrol

Belgenin ilam niteliğinde olması, her talebin hemen takibe konulabileceği anlamına gelmez. Takipten önce en az şu konular incelenmelidir:

• Edimin vadesi geldi mi?
• Borç kısmen veya tamamen ödendi mi?
• Şarta bağlı yükümlülükte şart gerçekleşti mi?
• Alacaklı kendi karşı edimini yerine getirdi mi?
• Tutarın hesabı belge üzerinden yapılabiliyor mu?
• Doğru borçluya yöneltiliyor mu?
• Belgenin aslı veya gerekli örneği mevcut mu?
• Şerh zorunluysa alınmış mı?
• İmza ve temsil yetkisi düzeni tamam mı?
• Takip türü edimin niteliğine uygun mu?

Yanlış veya fazla miktar üzerinden takip başlatılması, borçlu bakımından şikâyet ve başka hukuki yolları gündeme getirebilir. İlam niteliği ölçüsüz takip yetkisi vermez.

Kurgusal örnek olay

Bu olay tamamen kurgusaldır. Gerçek kişi veya dosyaya dayanmaz.

Bir işletme ile hizmet sağlayıcı, 480.000 TL’nin dört taksitte ödenmesinde anlaşır. Belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır; tarafların avukatları sürece katılmamıştır. İlk iki taksit ödenir, üçüncü taksit ödenmez.

Alacaklı, belgenin üzerinde “arabuluculuk anlaşması” yazdığı için doğrudan ilamlı icraya geçebileceğini düşünür. Oysa belgenin şerhsiz ilam niteliği kazanması için kanundaki özel imza düzeni oluşmamıştır. Alacaklı, genel yol kapsamında yetkili mahkemeden icra edilebilirlik şerhi istemeyi değerlendirmelidir.

Ayrıca takipte toplam 480.000 TL istenemez. Yapılmış ödemeler, muacceliyet hükmü ve kalan taksitlerin vadesi ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Sık yapılan hatalar

Her arabuluculuk anlaşmasını doğrudan ilamlı icraya koymak

İmza düzeni ve şerh gerekliliği kontrol edilmelidir.

İlam niteliğini mahkeme kararı sanmak

Belge icra gücü kazanır; arabulucu hâkim hâline gelmez.

Soyut yükümlülükleri icra edilebilir kabul etmek

Edimin belirli ve ölçülebilir olması gerekir.

Avukat imzasının yetki kontrolünü gereksiz kıldığını düşünmek

Vekâletnamenin kapsamı ayrıca incelenir.

Taşınmaz anlaşmasında avukat imzasını yeterli görmek

Bu alanda mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur.

Ödenmiş taksitleri hesaba katmadan takip başlatmak

İcra talebi güncel borca göre hazırlanmalıdır.

İcra edilebilirlik kontrol listesi

• Anlaşma belgesi ile son tutanağı ayırdım.
• Belgedeki taraflar, imzalar ve temsil yetkileri doğru.
• Edimler açık, belirli ve ölçülebilir.
• Vade ve koşullar anlaşılır.
• Uyuşmazlık arabuluculuğa elverişli.
• Belge cebri icraya elverişli hükümler içeriyor.
• Avukat ve arabulucu imzalarının kanuni düzenini kontrol ettim.
• Şerhin zorunlu olduğu özel bir alan bulunup bulunmadığını inceledim.
• Doğru mahkemeyi belirledim.
• Güncel harç ve masraf bilgilerini kontrol ettim.
• Ödeme ve kısmi ifaları hesaba kattım.
• Takip öncesinde güncel borcu hesapladım.

Kısa sorular

Her anlaşma için mahkemeye gitmek gerekir mi?

Hayır. Taraflar anlaşmayı kendiliğinden uygularsa icra ihtiyacı doğmayabilir. Ayrıca kanundaki imza şartlarını taşıyan bazı belgeler şerh olmadan ilam niteliğindedir. Şerhin zorunlu olduğu özel hâller saklıdır.

Yalnızca taraflar ve arabulucu imzalarsa belge geçersiz mi olur?

Bu sonuç çıkarılamaz. Belgenin anlaşma olarak hukuki etkisi ile şerhsiz ilam niteliği farklıdır. Doğrudan ilamlı icra için kanundaki şartlar ayrıca aranır.

Şerhi arabulucu mu verir?

Hayır. İcra edilebilirlik şerhini kanunda gösterilen mahkeme verir. Arabulucu anlaşmayı veya son tutanağı düzenler; yargısal yetki kullanmaz.

Mahkeme anlaşmanın adil olup olmadığını inceler mi?

Genel şerh incelemesi, anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığıyla sınırlıdır. Taşınmaz devri ve sınırlı ayni hak kurulmasında özel kanuni sınırlamalar ve usuller de denetlenir.

İlam niteliğinde belge varsa borç hemen tahsil edilir mi?

Hayır. Borç ödenmezse uygun icra takibi başlatılır. Vade, ödeme, koşul ve güncel borç miktarı yine kontrol edilir.

Mevzuat ve güncellik notu

Bu bölüm; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun özellikle 17/A, 17/B ve 18. maddeleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Genel şerh yolunda görevli mahkeme, incelemenin kapsamı ve dosya üzerinden yapılması; arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarındaki duruşmalı inceleme; şerhsiz ilam niteliği için gereken imza düzeni ve şerhin zorunlu olduğu özel hâller birbirinden ayrılmıştır. Harç, vergi ve takip giderlerinin güncel tutarı işlem tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Son kontrol: 7 Ağustos 2026 Uyarı: Bu bölüm genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki danışmanlık veya icra takibi talimatı değildir.