Son Tutanak

Son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin nasıl bittiğini gösteren resmî süreç belgesidir. Tarafların anlaştığını, kısmen anlaştığını, anlaşamadığını veya sürecin başka bir nedenle sona erdiğini kayıt altına alır.

Son tutanak bir mahkeme kararı değildir. Kimin haklı olduğunu belirlemez. Arabulucunun taraflar hakkındaki değerlendirme raporu da değildir. Özellikle anlaşamama hâlinde, görüşmeler boyunca söylenenleri ve verilen teklifleri karşı taraf aleyhine kayda geçirme aracı olarak kullanılamaz.

Son tutanak neyi belgelendirir?

6325 sayılı Kanun’a göre arabuluculuk faaliyetinin sonunda tarafların anlaştıkları, anlaşamadıkları veya faaliyetin başka şekilde sonuçlandığı bir tutanakla belgelenir.

Başlıca sonuç biçimleri şunlardır:

• Tam anlaşma
• Kısmi anlaşma
• Anlaşamama
• Taraflardan birinin süreçten çekilmesi
• Tarafların birlikte süreci sona erdirmesi
• Arabulucunun daha fazla çaba sarf edilmesini gereksiz görmesi
• Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olmadığının tespiti
• Taraflara ulaşılamaması veya görüşme yapılamaması gibi dava şartı sürece özgü sonuçlar

Son tutanakta kullanılan sonuç ifadesi, dosyada gerçekte yaşananla uyumlu olmalıdır. Görüşme yapılmadığı hâlde “görüşmeler sonunda anlaşamama” yazılması doğru değildir. Aynı şekilde kısmi anlaşma, tam anlaşma gibi gösterilmemelidir.

Son tutanak ile anlaşma belgesinin farkı

Bu ayrım yalnızca teorik değildir. Anlaşma hükümlerinin son tutanağa kontrolsüz biçimde aktarılması gizlilik, yorum ve icra sorunları doğurabilir. Diğer taraftan yalnızca “anlaşıldı” yazılı bir son tutanak, ayrıntılı anlaşma belgesinin yerini tutmayabilir.

Son tutanakta bulunması gereken temel bilgiler

Her dosyanın yapısı farklı olmakla birlikte, son tutanak uygulamada en azından şu temel alanları açıklaştırmalıdır:

• Arabuluculuk dosyasını belirleyen bilgiler
• Arabulucunun kimliği ve sicil bilgisi
• Tarafların kimliği veya tüzel kişi unvanı
• Katılan kişilerin sıfatı
• Uyuşmazlığın konusu
• Sürecin başlangıç ve sona erme tarihleri
• Toplantı veya temasın gerçekleşip gerçekleşmediği
• Sonucun tam anlaşma, kısmi anlaşma, anlaşamama veya başka bir sona erme nedeni olduğu
• İmzalar ve imza yoksa bunun nedeni

Dava şartı arabuluculukta başvurunun konusu ile son tutanakta gösterilen uyuşmazlık konuları arasında uyum bulunması önemlidir. Çok dar veya çok geniş yazılan uyuşmazlık konusu, daha sonra dava şartının hangi talepler bakımından yerine getirildiği tartışmasına yol açabilir.

Ancak bu, bütün olayların ve delillerin tutanağa yazılması gerektiği anlamına gelmez. Uyuşmazlık tanımlanmalı; gizli müzakere yeniden anlatılmamalıdır.

Tutanakta neler yazılmamalıdır?

Son tutanağın amacı dışına çıkan ayrıntılar, taraflara zarar verebilir. Kural olarak şu içerikler gelişigüzel biçimde eklenmemelidir:

• Tarafların müzakere sırasında verdiği teklifler
• Bir tarafın kabul ettiği veya tartışma amacıyla söylediği iddialar
• Ayrı görüşmede arabulucuya açıklanan gizli bilgiler
• Arabulucunun kimin haklı olduğuna ilişkin kişisel görüşü
• Tarafların kişiliği veya davranışı hakkında yorumlar
• Uyuşmazlıkla ilgisiz kişisel veriler
• Sağlık, aile veya mali duruma ilişkin gereksiz ayrıntılar
• Anlaşamamanın sorumlusunu ilan eden ifadeler

“Karşı taraf makul teklifimizi haksız biçimde reddetti” gibi bir cümle son tutanağın işleviyle bağdaşmaz. Arabulucu, bir tarafın dava dosyasına koymak istediği savunma metninin yazıcısı değildir.

Tutanakta yazılacak ek hususlara kim karar verir?

Kanuna göre faaliyetin nasıl sonuçlandığı mutlaka belgelenir. Bunun dışında son tutanakta hangi hususların bulunacağına taraflar karar verir. Arabulucu, tutanak ve sonuçları hakkında gerekli açıklamayı yapar.

Tarafların karar verme yetkisi sınırsız bir “istenen her şeyi yazdırma” hakkı değildir. Gizlilik, kişisel verilerin korunması, üçüncü kişilerin hakları ve emredici hukuk kuralları gözetilmelidir. Arabulucu tarafsızlığını zedeleyecek veya gerçeğe aykırı bir ifadeyi tutanağa yazmamalıdır.

Taraflardan biri diğerinin kabul etmediği ayrıntılı beyanı son tutanağa ekletmek istiyorsa, bunun ortak süreç belgesi içindeki yeri ayrıca değerlendirilmelidir. Son tutanak tek taraflı dilekçe değildir.

Kimler imzalar?

Kanundaki düzene göre son tutanak; arabulucu ile taraflar, kanuni temsilcileri veya avukatları tarafından imzalanır. Katılım ve temsil biçimine göre imza sıfatları doğru yazılmalıdır.

Belge taraflar, kanuni temsilciler veya avukatlar tarafından imzalanmazsa süreç belgesiz kalmaz. İmzalanmama nedeni belirtilir ve belge yalnızca arabulucu tarafından imzalanabilir.

İmza atılmaması ile tutanağın içeriğine itiraz aynı şey değildir. Arabulucu, olmayan bir katılımı veya gerçeğe aykırı bir sonucu imzayla doğrulatmaya çalışmamalıdır. İmza eksikliğinin nedeni kısa, doğru ve tarafsız biçimde yazılmalıdır.

Katılım ve temsil sıfatı doğru gösterilmelidir

Toplantıya gerçek kişi taraf, şirket temsilcisi, kanuni temsilci, avukat veya özel kanunla yetkilendirilmiş çalışan katılabilir. Bu kişilerin sıfatları birbirinin yerine kullanılamaz.

Örneğin şirket çalışanı “şirket yetkilisi” olarak yazıldığında bunun hangi yetkiye dayandığı anlaşılmalıdır. Avukatın tarafın kendisi gibi gösterilmesi doğru değildir. Bir kişinin toplantıya destek amacıyla katılması, ona imza veya anlaşma yetkisi vermez.

Tüzel kişi adına katılan kişinin unvanı, temsil dayanağı ve gerektiğinde imza düzeni kontrol edilmelidir. Birlikte temsil gereken yerde yalnızca bir temsilcinin bulunması ayrıca değerlendirilir.

Kısmi anlaşmada son tutanak

Kısmi anlaşmada son tutanağın en önemli görevi sınırı göstermektir. Üzerinde anlaşma sağlanan ve sağlanamayan hususlar açıkça ayrılmalıdır.

Yanlış ifade:

Taraflar kısmen anlaşmıştır.

Bu cümle tek başına hangi konunun kapandığını göstermez.

Daha güvenli yaklaşım:

• Anlaşma sağlanan talep veya konular belirlenir.
• Anlaşma sağlanamayan talep veya konular ayrı gösterilir.
• Hiç görüşülmeyen ya da başvurunun kapsamında olmayan konular anlaşılmış gibi yazılmaz.
• Ayrıntılı edimler, ayrı anlaşma belgesinde düzenlenir.

Kapsamın yanlış yazılması, üzerinde anlaşılan hususlarda dava açılamaması kuralı nedeniyle ciddi sonuç doğurabilir.

Dava şartı arabuluculukta son tutanak

Dava şartı kapsamındaki bir uyuşmazlıkta anlaşmaya varılamazsa son tutanak dava açılırken özel önem taşır. Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

Belge eklenmezse mahkeme, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması için ihtarlı davetiye gönderir. Bu kesin sürede sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan doğrudan dava açıldığı anlaşılırsa dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret gündeme gelir.

Bu bölüm, yalnızca belgenin dava dosyasındaki yerini açıklar. Hangi uyuşmazlıklarda dava şartı bulunduğu ve dava açma usulü 21. bölümde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

İlk toplantıya katılmama kaydı

Dava şartı arabuluculukta tarafların ilk toplantıya katılıp katılmadığı, geçerli mazeret ve bunun yargılama giderlerine etkisi hassas bir alandır. Kanun hükümleri Anayasa Mahkemesi kararlarıyla değişikliğe uğrayabildiği için eski şablonlardaki sonuç cümleleri güncel kabul edilmemelidir.

Arabulucunun görevi; davet ve bilgilendirme işlemlerini belgelemek, katılım durumunu gerçeğe uygun kaydetmek ve mevzuatın gerektirdiği son tutanağı düzenlemektir. Mazeretin ve yargılama gideri sonucunun nihai hukuki değerlendirmesi arabulucunun kişisel kanaatiyle kurulmaz.

Bu nedenle kitapta “katılmayan taraf her durumda bütün giderleri öder” gibi kesin ve güncelliğini yitirebilecek bir cümle kullanılmamaktadır.

Tarafa ulaşılamaması

Arabulucu, elindeki bilgilerle taraflara ulaşmak için kanuna uygun iletişim yollarını kullanır ve yaptığı işlemleri belgelendirir. Tarafa ulaşılamıyorsa, hangi yolların denendiği ve neden ulaşılamadığı dosya kaydında ve gerektiği ölçüde son tutanakta gösterilir.

“Telefonu açmadı” tek başına her dosyada yeterli açıklama değildir. İletişim bilgisinin doğruluğu, başka resmî veya uygun kanal bulunup bulunmadığı ve dava şartı süreçteki bilgilendirme yükümlülüğü dikkate alınmalıdır.

Tarafa ulaşılamaması, tarafın uyuşmazlığı kabul ettiği veya haksız olduğu anlamına gelmez.

Hazır bulunmayan tarafın bilgilendirilmesi

Arabulucu, son tutanak ve sonuçları konusunda taraflara gerekli açıklamaları yapar. Kanun, taraflar hazır değilse her türlü iletişim vasıtası kullanılarak hazır bulunmayan tarafların bilgilendirilmesini öngörür.

Bilgilendirme; kişisel veri ve gizlilik gözetilerek yapılmalıdır. Tutanak, kimliği doğrulanmamış bir kişiye veya yanlış elektronik posta adresine gönderilmemelidir. “Gönderdim” demek kadar, doğru kişiye güvenli biçimde ulaştırmak da önemlidir.

Tarihler neden önemlidir?

Son tutanaktaki bitiş tarihi, yalnızca idari kayıt değildir. Arabuluculukta geçirilen sürenin zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere etkisinin hesaplanmasında başlangıç ve sona erme tarihleri önem taşıyabilir.

Tutanağın fiilen düzenlendiği tarih ile faaliyetin sona erdiği tarih aynı olmayabilir. Tarihler gerçeğe uygun yazılmalı; geriye dönük veya ileri tarihli belge düzenlenmemelidir. Dava açma süresi hesabı yalnızca yaklaşık tarihe bırakılmamalıdır.

Nüsha, saklama ve gönderim

Arabulucu; kendisine yapılan bildirimi, teslim edilen ve elinde bulunan belgeleri ve son tutanağı kanundaki süre boyunca saklamakla yükümlüdür. 6325 sayılı Kanun bu saklama süresini beş yıl olarak belirler.

Kanuna göre son tutanağın bir örneği, arabuluculuk faaliyetinin sona ermesinden itibaren bir ay içinde Genel Müdürlüğe gönderilir. Dava şartı dosyalarda sonuç ayrıca derhâl arabuluculuk bürosuna bildirilir. Uygulamada elektronik portal işlemleri arabulucu tarafından yürütülür.

Taraf, kendisine verilen nüshayı güvenli biçimde saklamalıdır. Dava, icra veya başka resmî işlem gündeme geldiğinde okunaklı ve doğrulanabilir örneğe ihtiyaç duyulabilir.

Son tutanak sonradan değiştirilebilir mi?

Maddi yazım hatası ile sürecin sonucunu değiştirmek aynı şey değildir. İsimde açık harf hatası gibi bir yanlışlık fark edildiğinde düzeltmenin yöntemi bütün taraflar ve dosya kayıtları bakımından şeffaf olmalıdır.

İmzalanmış tutanağın sonucunu tek taraflı biçimde değiştirmek, tarihini yenilemek veya sonradan yeni beyan eklemek doğru değildir. Değişiklik gereksiniminde arabulucu, tarafların katılımını, portal kaydını ve belgenin hukuki etkisini birlikte değerlendirmelidir.

Eski nüshayı görünmez biçimde değiştirip yeni PDF göndermek belge güvenini ortadan kaldırır.

Kurgusal örnek olay

Bu olay tamamen kurgusaldır. Gerçek kişi veya dosyaya dayanmaz.

Bir kiracı ile kiraya veren; tahliye tarihi konusunda anlaşır, geçmiş yan giderlerin miktarında anlaşamaz. Ayrı anlaşma belgesinde tahliye tarihi, anahtar teslimi ve taşınmazın teslim yöntemi düzenlenir.

Son tutanağa yalnızca “taraflar anlaşmıştır” yazılırsa yan giderlerin de çözüldüğü ileri sürülebilir. “Taraflar kısmen anlaşmıştır” yazılması da tek başına yeterli açıklık sağlamaz. Tahliye ve teslim konularında anlaşma sağlandığı, geçmiş yan giderler konusunda anlaşma sağlanamadığı açıkça ayrılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

Son tutanağı taraflardan birinin dilekçesine dönüştürmek

Tutanak, tek taraflı iddia ve delil listesi değildir.

Kısmi anlaşmanın kapsamını yazmamak

Bu hata, sonraki davanın hangi konuda açılabileceğini tartışmalı hâle getirebilir.

Anlaşma belgesindeki bütün ayrıntıları son tutanağa kopyalamak

İki belgenin amacı farklıdır; gereksiz tekrar gizlilik ve yorum riski yaratır.

İmza atmayan kişiyi imzalamış gibi göstermek

İmza yoksa nedeni belirtilmeli; gerçek dışı kayıt oluşturulmamalıdır.

Katılım sıfatlarını karıştırmak

Taraf, avukat, kanuni temsilci ve şirket çalışanı aynı sıfat değildir.

Tarihi yaklaşık yazmak

Bitiş tarihi süre hesaplarını etkileyebilir.

Son tutanak kontrol listesi

• Dosya ve arabulucu bilgileri doğru.
• Taraf adları veya ticaret unvanları doğru.
• Katılımcıların sıfatları doğru yazıldı.
• Uyuşmazlığın konusu yeterince açık fakat gereksiz ayrıntıdan uzak.
• Gerçek sona erme nedeni doğru gösterildi.
• Tam, kısmi veya anlaşamama sonucu karıştırılmadı.
• Kısmi anlaşmada çözülen ve açık kalan konular ayrıldı.
• Teklifler ve gizli görüşmeler tutanağa taşınmadı.
• Arabulucunun haklılık değerlendirmesi eklenmedi.
• Tarihler gerçeğe uygun.
• İmza sıfatları ve yetkiler kontrol edildi.
• İmza eksikse nedeni belirtildi.
• Hazır bulunmayan tarafın bilgilendirilmesi planlandı.
• Taraf nüshaları güvenli biçimde verildi.
• Portal, büro, gönderim ve saklama işlemleri tamamlandı.

Kısa sorular

Anlaşamazsak yine de son tutanak düzenlenir mi?

Evet. Son tutanağın işlevi sürecin nasıl bittiğini belgelemektir; yalnızca anlaşma hâlinde düzenlenmez.

Son tutanakta karşı tarafın teklifini yazdırabilir miyim?

Kural olarak son tutanak tekliflerin kaydedileceği yer değildir. Arabuluculukta ileri sürülen çözüm teklifleri ve kabul beyanları hakkında kanuni gizlilik ve delil sınırlamaları vardır.

Son tutanağı imzalamazsam geçersiz mi olur?

Taraf, kanuni temsilci veya avukat imzalamazsa, nedeni belirtilerek belge yalnızca arabulucu tarafından imzalanabilir. İmza atmamanın diğer hukuki sonuçları somut duruma göre değerlendirilir.

Son tutanak anlaşmayı icra etmeye yeter mi?

Her durumda hayır. Son tutanak ile ayrıntılı anlaşma belgesi farklıdır. İcra edilebilirlik; belgenin içeriğine, imza düzenine ve gerekiyorsa mahkeme şerhine bağlıdır.

Tutanaktaki hata fark edilirse ne yapılmalı?

Hata derhâl arabulucuya bildirilmelidir. Düzeltme, bütün nüshalar ve elektronik kayıtlar bakımından şeffaf yapılmalı; sonuç veya tarih tek taraflı değiştirilmemelidir.

Mevzuat ve güncellik notu

Bu bölüm; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun özellikle 5, 17 ve 18/A maddeleri ile Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği dikkate alınarak hazırlanmıştır. Kanunun 17. maddesi son tutanağın düzenlenmesini, imzalarını, tarafların ek içerik konusundaki kararını, hazır olmayan tarafın bilgilendirilmesini, beş yıllık saklama süresini ve bir aylık gönderim süresini düzenler. İlk toplantıya katılmamanın yargılama giderlerine etkisi, güncel kanun ve Anayasa Mahkemesi kararları birlikte kontrol edilmeden eski şablonlardan aktarılmamalıdır.

Son kontrol: 7 Ağustos 2026 Uyarı: Bu bölüm genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki danışmanlık değildir.